Một tác hại đối với mỹ thuật Việt Nam - Bản có dấu.
Mot tac hai doi voi my thuat Viet Nam - Bản không dấu.

Trong bài viết “Tệ nạn tranh chép tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam” (Copied paintings plague Vietnam’s Museum of Fine Arts), tác giả  Martha Ann Overland dẫn chứng bằng nhiều nguồn mà bà gặp trực tiếp  hoặc gián tiếp, trong đó có họa sĩ Nguyễn Trọng Niết, 85 tuổi, đang sống trong một không gian thật chật hẹp tại khu phố cổ Hà Nội.

Vị họa sĩ lão thành này là người đã vẽ bức tranh sơn mài Chợ Mường Khương hiện trưng bày tại bảo tàng, song  một bức Chợ Muờng Khương khác cũng ký tên Nguyễn Trọng Niết lại đang treo tại Bảo tàng Phương Đông ở Moscow  và chính bảo tàng Nga  này khẳng định với ông Niết rằng bức tranh họ sở hữu mới là bản chính.

Chép tranh để bảo vệ bản gốc và chép để bán

Em Thúy - tranh sơn dầu của Trần Văn Cẩn (sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật VN)

Câu chuyện tranh chép ở bảo tàng bắt nguồn từ thời chiến tranh, khi đó, do không quân Mỹ ném bom miền Bắc dữ dội nên bảo tàng phải đưa đi sơ tán các bản chính, nhiều tác giả  được yêu cầu chép lại tranh của mình để trưng bày hoặc tranh của họ được bảo tàng cho người chép lại. Có điều là sau khi chiến tranh  qua đi, không hẳn các tác phẩm  trở lại với bảo tàng là bản gốc.

Theo tạp chí  Time, họa sĩ Nguyễn Trọng Niết cho biết khi ông đến Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam  để hỏi cho ra lẽ thì được trả lời rằng chính ông mới là người đã bán bức tranh vẽ lại ấy cho bảo tàng Nga! Bà vợ ông Niết bày tỏ nỗi bức xúc và muốn được biết sự thật. Theo bà, nếu ông Niết làm điều tệ hại ấy thì gia đình  bà đâu phải sống nghèo khổ như hiện nay.

Tranh thật - tranh chép càng khó phân biệt hơn khi mà cái gọi là “văn hóa sao chép tranh” tại Việt Nam  ngày càng phát triển. Vào những năm 1980, chính Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam  còn thành lập một bộ phận chuyên làm tranh chép với chất lượng  cao để bán, kiếm thêm thu nhập. Công việc  sao chép tranh này được cho là đã kết thúc vào thập niên 1990 nhưng theo một nhà sưu tập tranh tại Hà Nội, mới năm ngoái thôi ông vẫn được một nhân viên  bảo tàng chào bán một bức tranh chép với giá 2.000 USD.

Bức Chơi ô ăn quan của Nguyễn Phan Chánh trưng bày tại gallery Tokyo  Station (Tokyo, Nhật)

Theo bà Nora Taylor, nhà nghiên cứu  có uy tín về mỹ thuật Việt Nam, ngay cả với một số tác phẩm  được coi là tiêu biểu nhất của hội họa Việt Nam  hiện đại như bức tranh lụa Chơi ô ăn quan của Nguyễn Phan Chánh hay bức Thiếu nữ bên hoa huệ của Tô Ngọc Vân thì bản gốc hiện không thể xác định được đang treo ở đâu, vì có gallery ở Singapore và ở Nhật cũng đang sở hữu những bức này!

Không ai dám khẳng định có bao nhiêu tranh và tượngcũng như các hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Namhiện nay là bản gốc. Theo những người am hiểu, gần đây một triển lãmcác tượng Phật cổ được tổ chức tại bảo tàng nhân đại lễ Phật Đản quốctế (Vesak), song  phần lớn những bức tượng ấy, mượn từ một nhà sưu tậptư nhân, là sản phẩm  được làm lại từ Trung Quốc.

Tác hại khôn lường

Nông thôn yên bình - tranh sơn dầu của Lưu Văn Sìn (sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật VN)

Một trong những người phản ứng mạnh mẽ với tệ nạn saochép tại bảo tàng là họa sĩ Nguyễn Xuân Tiệp, người có thâm niên 28 nămcông tác bảo tàng và từng ở cương vị phó giám đốc. Ông Tiệp, như đượctrích dẫn trong bài viết của bà Martha Ann Overland, nói rằng toàn bộbộ sưu tập tác phẩm  tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam  bị ảnh hưởng xấu bởicác phiên bản  đã không được ghi rõ. Điều này còn gây tệ hại nhiều hơnvà rộng lớn hơn với mỹ thuật Việt Nam  nói chung, bởi các nhà sưu tậpkhông thể biết chắc được những gì họ đã sở hữu là bản gốc hay chỉ làphiên bản.

Sau hai năm làm phó giám đốc  Bảo tàng Mỹ thuật ViệtNam, ông Tiệp đành phải từ chức vì những gì ông chứng kiến và phản ứngđã không có kết quả: “Tôi phải nuốt nước mắt. Nhưng chúng tôi  có tráchnhiệm lên tiếng”.

Khi được tạp chí  Time hỏi thực hư về tìnhtrạng tranh chép đang trưng bày, giám đốc  đương nhiệm của Bảo tàng Mỹthuật Việt Nam, ông Trương Quốc Bình, thừa nhận có thể có chuyện ấy vàchuyện tranh chép tại bảo tàng “là một vấn đề rất phức tạp” nhưng khôngnói thêm gì nữa. Các giới chức tại Bộ Văn hóa - Thể thao  - Du lịch  cũngtừ chối trả lời tạp chí  Time về chuyện tranh chép tại bảo tàng, chobiết vấn đề hiện đang được thảo luận.

Phải chăng chính những mù mờ về tranh thật - tranhchép tại một bảo tàng hàng đầu ở Việt Nam  đã góp phần khiến cho tranhViệt mãi không tìm được một chỗ đứng vững mạnh trên bản đồ  mỹ thuậtquốc tế, dẫu rằng mỹ thuật Việt Nam  đã có một bước ngoặt lớn thật thuậnlợi từ những năm đầu của thời kỳ đổi mới, mở cửa?

Theo bà Nora Taylor, tình trạng này sẽ xấu hơn nữa khikhông bảo tàng nào có uy tín trên thế giới  muốn mượn tác phẩm  của bảotàng quốc gia  Việt Nam  để trưng bày. “Thiệt hại lớn nhất là hiện nay(mỹ thuật) Việt Nam  đã mang tiếng xấu” - bà Nora Taylor nói.

Tranh giả - tranh chép đã gây tổn hại nghiêm trọng đếncả những bậc thầy hội họa Việt Nam  mà điển hình là nhà danh họa BùiXuân Phái. Bây giờ thì các nhà đấu giá  danh tiếng  nhất như Sotheby’s vàChristie’s cũng vẫn có thể rao bán tranh chép của bậc thầy họ Bùi, màgần đây nhất là vụ con trai  ông Phái đã đòi kiện nhà Christie’s vì đãđấu giá tranh giả của Phái.

Để cứu vãn tình hình đã trở nên tồi tệ, theo họa sĩLương Xuân Đoàn, vụ phó Vụ Văn nghệ  Ban Tuyên giáo Trung ương, đã đếnlúc phải xây dựng  một hội đồng chuyên gia  nhằm xác định đâu là bản gốcđâu là phiên bản  tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Ông Đoàn nói với tờTime: “Trưng bày phiên bản  có thể chấp nhận được trong thời chiếntranh. Nhưng chiến tranh  đã qua hơn 30 năm rồi”.

Không chỉ có một hội đồng thẩm định tranh thật - tranhchép cho bảo tàng, đã đến lúc Việt Nam  cần có một tổ chức hay cơ chếnhằm xác định và chứng thực tác phẩm  của bất kỳ tác giả  nào một khi tácphẩm của họ được bán đi, được đem đấu giá  trong lẫn ngoài nước. Việcnày đã quá muộn rồi nhưng muộn còn hơn không!

Phong cảnh nông thôn - tranh sơn dầu của Lương Xuân Nhị (sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật VN)

Sông Đà - tranh sơn dầu của Bùi Xuân Phái (sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật VN)

Tự vệ Hà Nội - tranh sơn mài của Hoàng Trầm (sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật VN)

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam  ở số 66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Một tác hại đối với mỹ thuật Việt Nam!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Một tác hại đối với mỹ thuật Việt Nam này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Một tác hại đối với mỹ thuật Việt Nam bạn tại đây.