Giếng tròn và giếng vuông

Bên cạnh một số loại hình di tích đã được “điểm mặt” như đình, chùa, lăng, miếu, mộ, nhà ở... giếng cổ là một bộ phận không thể thiếu của di sản văn hóa vật thể ở Hội An, góp phần tạo nên những nét riêng cho văn hoá phố Hội, gắn bó mật thiết hàng ngày với đời sống của người dân  ở đây từ ngàn xưa.

Tuy nhiên, trong những năm qua, những chiếc giếng cổ này vẫn chưa được quan tâm  đúng mức. Rất nhiều người dân  ở đây đã chuyển sang dùng nước máy nên không ít giếng bị san lấp, bỏ hoang phế.

Hầu hết các giếng cổ ở Hội An  phân bố tập trung ở khu vực  dọc bờ bắc sông Đế Võng (thuộc thôn 5, 6 xã Cẩm Thanh, khối 4, phường Thanh Hà) trong khu phố cổ, số còn lại nằm rải rác ở nhiều nơi. Vị trí các giếng này thông thường nằm cách sông chừng 50 - 150m, đặc biệt nhiều giếng chỉ cách sông 6 - 10m.

Giếng cổ ở Hội An  có 3 kiểu dáng  cơ bản: hình tròn (chiếm đa số, khoảng 63%), hình vuông (17%), trên tròn dưới vuông (15%), số ít còn lại là cách hình dáng khác.

Chất liệu để làm nên những chiếc giếng này là gạch, đá được bố trí sắp xếp khác nhau tùy theo từng kiểu giếng và thường thì có khung gỗ bằng lim ở dưới cùng.

Những chiếc giếng cổ này nằm trong khuôn viên của các di tích tín ngưỡng như: hội quán, nhà thờ  tộc, đình, miếu của người Hoa Minh Hương, người Hoa Ngũ Bang.

Nguồn gốc của những chiếc giếng bọc gỗ lim

Những chiếc giếng cổ ở Hội An  có niên đại xây dựng  không đồng nhất, có thể hình thành ở nhiều thời điểm khác nhau của nhiều thế kỷ.

Một số nhà nghiên cứu  cho rằng, kiểu giếng vuông và trên tròn dưới vuông là giếng Chăm, được xây dựng  từ trước thế kỷ  XV, khi người Việt  đến cứ trú đã kế thừa nhằm phục vụ nhu cầu của mình. Số khác thì người Hoa và người Việt  “học hỏi kỹ thuật” của người Chăm mà xây nên.

Tuy có nhiều kiểu dáng  khác nhau nhưng tất cả các giếng đều có chung đặc điểm trong xây dựng  đó là có khung gỗ vuông (bằng lim) ở dưới gạch. Khung gỗ này giữ vai trò quan trọng  đảm bảo tuổi thọ của giếng, giữ cho thành giếng ổn định lâu dài không bị sụt lún.

Thànhgiếng là những viên gạch được xếp chồng lên nhau, không có vữa kết dínhtạo ra những khe hở cho nước trong lòng đất chảy vào giếng để duy trìmực nước của giếng luôn cao. Điều đặc biệt, trên các giếng này đều cócác bàn thờ “thần giếng”.

Theoanh Võ Hồng Việt, cán bộ của Trung tâm  Bảo tồn Di tích Hội An, ngườiđược phân công nghiên cứu  giếng cổ, đây là một yếu tố tâm linh của cưdân Hội An  cổ. Họ quan niệm rằng mỗi chiếc giếng có một vị thần bảo hộ.

Nước giếng cổ trong mát là “đặc sản Hội An”

Tuynằm rất gần sông nước mặn nhưng nước ở các giếng cổ này rất trong xanh,mát ngọt tự nhiên  không gì sánh nổi. Mực nước luôn cao và ổn định kể cảtrong những ngày nắng hạn.

AnhTrần Trung Mẹo (39 tuổi), một người dân  làm nghề chở nước giếng thuê cảchục năm nay cho biết: “Các du khách nước ngoài  rất khôn và kỹ tính,đến Hội An, họ chỉ sử dụng nước giếng này thôi, nếu khách sạn  nhà hàngnào sử dụng nước máy có chất khử, họ sẽ nhận ra và bỏ đi ngay!”.

Mộtsố cụ cao niên ở đây cho biết thêm, thời chiến tranh  những anh lính Tâykhi đặt chân đến đây cũng chỉ sử dụng nước các giếng này thôi. Phảichăng giếng cổ đã nổi danh với các du khách nước ngoài  từ đó.

Mộtchi tiết thú vị là tất cả những món đặc sản của phố Hội như Cao Lầu, mìQuảng... đều chỉ sử dụng nước ở giếng cổ. Chính vì vậy, ở Hội An  tồntại 1 nghề từ xưa đến nay là nghề chở nước thuê. Có những gia đình  connối nghiệp cha truyền nghề 3, 4 đời.

Rõràng, tầm quan trọng  của những chiếc giếng cổ này đối với người dân  HộiAn và văn hóa của phố cổ là không thể bàn cãi và không gì thay thếđược. Cư dân phố Hội ngày xưa làm nên những chiếc giếng cổ này để sửdụng, lại hình thành nên nghi thức thờ “thần giếng”. Vì sao tới bây giờnhững “báu vật” này mới được Hội An  “để mắt” tới?

Dù sao, muộn cũng còn hơn không.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Bí mật về 80 giếng cổ khung gỗ lim ở Hội An này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Bí mật về 80 giếng cổ khung gỗ lim ở Hội An bạn tại đây.