Bằng cách nào, người Nhật đã vượt quađược những rào cản và thách thức mà các nhà mạng châu Âu  điên đầu vỡ óccũng bó tay để triển khai 3G thành công, giúp cho người dùng  di độngtrong nước được hưởng thụ các dịch vụ  di động chưa từng có?

Hãy cùng mổ xẻ bài học 3G Nhật Bản, bắt đầu từ việc nhìn lại quá khứ.

Tổng quan về thị trường 

Nguồn: Engadget Có thể nói, tiến trình phát triển của Internet  và viễn thông  tại Nhậtcó rất nhiều điểm khác biệt so với phương Tây. Sau Thế chiến thứ Hai,hạ tầng viễn thông  của Nhật đã bị phá hủy "sạch sẽ". Ý thức được thôngtin liên lạc là động mạch chủ chốt của kinh tế  quốc gia, Chính phủ  Nhậtđã giao trọng trách cho NTT - mạng viễn thông  lớn nhất nước, để xâydựng và khôi phục lại hạ tầng công nghệ.

Đến giữa thập niên 70, phần lớn ngườiNhật đã được tiếp cận với các dịch vụ  điện thoại  cơ bản. Đến tháng4/1979, NTT đã hoàn tất việc triển khai một mạng lưới quay số trực tiếptrên quy mô toàn quốc.

Suốt 2 thập kỷ qua, mật độ điện thoạitính trên đầu người tại Nhật không ngừng tăng lên với tốc độ chóng mặt.Đến năm 2002, số thuê bao di động đã vượt quá số lượng  thuê bao điệnthoại cố định - một hiện tượng mà phải vài năm sau, các nước khác mớilặp lại được.

Thế nhưng thị trường  dịch vụ  Internettại Nhật lại không phát triển nhanh được như vậy. Tính tới cuối năm1999, chỉ mới có 14,4% dân số  Nhật đã sử dụng Internet, thấp hơn nhiềuso với con số 29,5% của Singapore hay 25,2% của Hồng Kông.

Tuy nhiên, nhờ có thành công  mangtính hiện tượng của các dịch vụ  Internet  di động như i-Mode (do mạngNTT DoCoMo triển khai), dân số  Internet  của Nhật đã nhanh chóng đônglên. Giờ đây, xứ sở hoa anh đào đã qua mặt cả Singapore lẫn Hồng Kôngvề tỷ lệ phổ cập Internet  và trở thành một trong những quốc gia  có mạngbăng rộng xDSL, cáp quang-tới-tận-nhà (FTTH) và truyền hình cáp  mạnhnhất thế giới.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đa số người Nhật lướt Net  từ ĐTDĐ  chứ không phải từ PCnhư ở các nước khác. Trong số 65 triệu thuê bao di động của Nhật, sốlượng người dùng  lướt Net  đã chiếm quá nửa. Người Nhật có thể làm gầnnhư mọi thứ với "dế": từ xem phim, xem truyền hình, nghe nhạc, đọc báo,đọc truyện tranh, viết blog  cho đến sáng tác tiểu thuyết.

Sự ra đời của ĐTDĐ  và điện thoại  cầm tay

Nguồn: Akihabara Mọi chuyện bắt đầu từ điện thoại  tích hợp trên ô tô. Công nghệ  này đượcmạng NTT giới thiệu  từ năm 1979, nhưng do phải gắn chặt với xe nênchúng không thể coi là thiết bị di động  đúng nghĩa.

Do đó, đến năm 1987, NTT bắt đầu cungcấp dịch vụ  điện thoại  di động cầm tay có tên "HiCap". Cũng tại thờiđiểm này, các mạng đối thủ  của NTT là NCC, IDO và Cellular Phone Grouplần lượt ra đời. Giữa các hãng bắt đầu hình thành cơ chế phân vùng rấtđặc biệt: cứ hai mạng (NTT với IDO hoặc Cellular Phone Group) sẽ chianhau cung cấp dịch vụ  cho mỗi một vùng.

Việc roaming giữa các mạng khác nhauhoàn toàn không bắt buộc mà tùy thuộc vào nội dung  đàm phán giữa họ.Đến tháng 8/1991, nhằm đảm bảo tính cạnh tranh công bằng trên thịtrường di động, NTT đã tách riêng bộ phận kinh doanh  di động và NTTDoCoMo ra đời.

Tháng 8/1991, các dịch vụ  PDC (hệthống di động số cá nhân) trên tần số 800MHz đi vào hoạt động. Hai nămsau, PDC mở rộng thêm dải tần 1,5 GHz  và kinh doanh  cực kỳ phát đạt.

Đến tháng 4/1994, các mạng di độngNTT Personal, DDI Pocket và ASTEL ra đời, vận hành trên nền công nghệPHS (hệ thống điện thoại  cầm tay cá nhân). Có thể hiểu về PHS như nhữngchiếc điện thoại  không dây, có thể hoạt động  được trong phạm vi bánkính vài chục mét tính từ "máy mẹ". Rõ ràng, tính di động của PHS hạnchế hơn nhiều so với PDC.

Do liên tục xóa bỏ các mức phí khôngcần thiết và cắt giảm giá cước, các mạng di động PDC tăng trưởng rấtnhanh. Không những vậy, họ còn tích cực trình làng các mẫu điện thoạimới đầy hấp dẫn và các gói cước hết sức linh hoạt, phù hợp với mọi nhucầu từ phía người dùng.

Trong khi đó, các mạng PHS tỏ ra đuốisức và mất dần thuê bao. Nhận thức rõ không thể cạnh tranh nổi với NTTDoCoMo trên nền tảng PDC, hai mạng Cellular Phone Group và IDO đã quyếtđịnh ứng dụng một công nghệ  điện thoại  di động hoàn toàn mới, khác biệtlà CDMA-One vào năm 1998.

Internet di động: điềm báo cho 3G?

Nguồn: Akihabara Điểm sáng chính của công nghệ  3G là nó sẽ cải thiện khả năng truyền tảidữ liệu, đặc biệt là việc truy cập  Internet. Trong thế giới  2G, rất ítquốc gia thành công  được với khái niệm "Internet di động". Mạng WAP ởchâu Âu chết tắc bên trong tốc độ truy cập  ì ạch như sên, sự nghèo nàncủa nội dung  và sự vỡ mộng nơi người dùng.

Trong khi đó, Nhật Bản  lại giới thiệuđược tới khách hàng  đủ mọi loại dịch vụ  Internet  di động khác nhau. Đólà lý do  vì sao họ chứng kiến tốc độ tăng trưởng vô tiền khoáng hậu cảvề thuê bao lẫn mức độ sử dụng dịch vụ. Từ thực tế của Nhật Bản, ngườita có thể học được rất nhiều kinh nghiệm  về dịch vụ  dữ liệu  và nộidung, cũng như kỳ vọng vào một sự khởi đầu  suôn sẻ cho công nghệ  3G.

Tháng 2/1999, NTT DoCoMo khai trươngmột dịch vụ  kết nối Internet  mới toanh mang tên "i-Mode". Các thuê baoi-Mode có thể kết nối Internet  thông qua những mẫu "dế" thiết kế  đặcbiệt. Các dịch vụ  chính bao gồm email, tin tức  thời sự, các ứng dụngnhư ngân hàng  trực tuyến  và đặt vé.

Ngay lập tức, i-Mode trở thành...mốt, gây sốt và nổi như cồn. Chỉ trong một năm hoạt động  đầu tiên, sốlượng thuê bao của DoCoMo đã đạt tới "thành tích" mà NiftyServe củaFujitsu cặm cụi cày cuốc trong suốt 15 năm. Thông qua dịch vụ  i-Mode,NTT DoCoMo đã vươn lên trở thành ISP  lớn nhất thế giới  (tính theo sốlượng thuê bao).

Các mạng di động khác lập tức vắtchân lên cổ, phát triển các dịch vụ  tương tự. KDDI Group tung ra Ezwebtrong khi J-Phone công bố J-Sky.

Ít ai biết người có công lớn trong việc phát triển i-Mode, hay "Information-mode" lại chính là một nữ kỹsư còn rất trẻ. Mari Matsunaga luôn ôm mộng tạo ra một dịch vụ  giá trịgia tăng đặc biệt hấp dẫn giới trẻ, nhất là các thiếu nữ tuổi teen. Vàquả thực, những người dùng  i-Mode "nặng đô" nhất hiện nay chính là pháiđẹp trong độ tuổi từ 18-30.

Một chiếc điện thoại  trang bị i-Modesẽ cho phép người dùng  truy cập  các nội dung  Internet  tùy chọn. Các nộidung Web  phục vụ i-Mode sẽ sử dụng ngôn ngữ  cHTML (phiên bản nhỏ gọncủa HTML). Ngoài ra, DoCoMo cũng công bố một loại mã đặc biệt, cho phépcác website  tạo ra những icon (biểu tượng) để diễn tả những khái niệmnhư vui, buồn, hôn, tắm vòi sen, quán mỳ, chuyến tàu....

Chưa hết, các thuê bao còn có thể tảicác nhân vật  hoạt hình, bản tin thời tiết, thông tin  thời sự và lịchgiải trí về máy. Tuy nhiên, ăn khách nhất vẫn là các dịch vụ  cho phépmọi người tương tác với nhau. SMS và email là hai dịch vụ  được nhiềungười dùng nhất, kế đến là download  hình nền hoạt họa và nhạc chuông.Người dùng có thể gửi email cho các thuê bao i-Mode khác, hoặc là tớiPC. Dữ liệu  được truyền qua mạng với tốc độ 9,6 kb/giây.

Mỗi tháng, người dùng  chỉ phải đóngmức phí khá rẻ là 300 Yên, cộng với 0,3 Yên cho mỗi 128 byte dữ liệu.Tuy vậy, một số nhà cung cấp  nội dung  cũng áp phí nếu người dùng  truycập vào site của họ. Có hai dạng site trên i-Mode: chính thống và phichính thống.

Vai trò của nội dung

Chính thống là khi giữa DoCoMo với nhà cung cấp  nội dung  (CP) có thỏa thuận với nhau, theo đó, DoCoMo sẽ chịu trách nhiệm đi thu cước và giữ lại 9% hoa hồng. Trong trường hợp phi chính thức, người dùng phải trả tiền thẳng cho nhà cung cấp  nội dung.

Ở những quốc gia  có hệ thống  thanh toán điện tử  phát triển mạnh, đây chẳng phải là vấn đề gì lớn. Hơn nữa, quan hệ giữa nhà mạng với các CP cũng trở nên bình đẳng hơn, vì vai trò độc quyền  của nhà mạng không tạo ra sức ép quá lớn.

Giới chuyên gia  cho rằng, lý do  chínhlàm nên thành công  của i-Mode chính là cơ chế tính cước hợp lý, việc sửdụng ngôn ngữ  cHTML cho phép thưởng thức nội dung  tiện lợi và nhất làvai trò kiêm nhiệm của DoCoMo (vừa là ISP, vừa là mạng di động).

Dù không được phổ biến và hút kháchnhư i-Mode song  hai dịch vụ  đối thủ  là EZWeb và J-Sky cũng nhanh chóngthiết lập được một nền tảng khách hàng  trung thành cho mình.

Thay vì sử dụng cHTML, EZWeb lại sửdụng kết hợp giữa wml (ngôn ngữ đánh dấu không dây) với hdml (ngôn ngữđánh dấu thiết bị cầm tay). Bên cạnh đó, nó cũng lựa chọn WAP. Tuynhiên, do các ngôn ngữ  và giao thức nói trên không tương thích với cáctrang html  nên người dùng  rất khó xem được hình ảnh  đồ họa.

Để bù lại, EZWeb triển khai mức cướcthấp hơn so với i-Mode. Người dùng  phải đóng mức cước cố định 200Yên/tháng để truy cập  80-90% nội dung  sẵn có, cũng như sử dụng dịch vụe-mail (tối đa 2000 ký tự). Một số CP sẽ đòi thêm mức cước nội dung200-300 Yên/tháng, song  số này không nhiều.

Cũng giống như i-Mode, KDDI (mạng di động cung cấp EZWeb) sẽ đứng ra thu cước thay cho CP và chỉ giữ lại 9% doanh thu  từ nội dung.

Trong khi đó, J-Sky lại sử dụng ngôn ngữ  đánh dấu di động MML tươngthích với HTML. Cơ chế tổ chức của J-Sky cũng rất khác với EZWeb vài-Mode, bởi người dùng  không cần phải ký vào bất cứ thỏa thuận nào thêmmới dùng được dịch vụ. Người dùng  sẽ phải trả tiền theo lượng dữ liệuhọ download  hoặc upload (2 Yên/kb), thay vì theo tháng.

(Còn tiếp)

Bạn có ý kiến gì về bài viết Kỳ tích 3G Nhật Bản và vai trò của nội dung số này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Kỳ tích 3G Nhật Bản và vai trò của nội dung số bạn tại đây.