Kho báu về một dòng Thiền - Bản có dấu.
Kho bau ve mot dong Thien - Bản không dấu.

Kho báu vô giá nói trên hiện đang được bảo lưu tại ba ngôi chùa ở Hội An  gồm Chúc Thánh, Vạn Đức và Phước Lâm - Tổ đình của dòng Lâm Tế - Chúc Thánh VN.

 

Cổ vật trong chùa

 

Qua điền dã, khảo sát thực địa, các cán bộ nghiệp vụ của Trung tâm  Quản lý Bảo tồn Di tích Hội An  đã phát hiện hàng trăm bản in cổ khắc gỗ tại 3 ngôi chùa được xây dựng  từ thế kỷ  XVII.

 

Ông Trần Văn An, Phó Giám đốc  Trung tâm  Quản lý Bảo tồn Di tích Hội An, cho biết: “Tại chùa Vạn Đức hiện còn 115 bản in. Dựa theo độ dài, chúng tôi  tạm phân chia thành 3 loại. Có 85 bản dài từ 44,5 cm - 50 cm; 23 bản từ 56 cm - 65 cm và 9 bản dài từ 70 cm - 78,5 cm. Trong đó, có 106 bản in hai mặt, còn lại là một mặt. Hầu hết đều được khắc chữ Hán chân phương, sắc nét; một số bản có kèm cả hình Hộ pháp, Địa tạng, Chư Phật hải hội...”.

Bảng khắc kinh “Chánh pháp nhãn tạng” tại chùa Phước Lâm
 

Kết quả giám định cho thấy các bản in đều được làm bằng gỗ mức và gỗ thị. Đa số bị nứt ở hai đầu, dọc theo sớ gỗ. Vùng biên bao quanh đã bị mục, bị thoái hóa nặng ở một đầu. Nguyên nhân  có thể do chúng được xếp một đầu tiếp xúc với đất và mưa, trải qua thời gian  bị ẩm mốc nên tất cả đều xuống cấp, mềm, dễ ngấm nước. Ngoài ra, một số bản có dấu hiệu bị mối mọt tác động. Theo lời kể của các tăng sĩ, trước đây, nhiều bản in đã từng bị đốt đi do mối mọt phá hoại hư hỏng hoàn toàn.

 

Tại chùa Phước Lâm, nằm cách chùa Chúc Thánh khoảng 500 m về phía Tây Bắc, mặc dù số lượng  bản in hiện còn ít hơn chùa Vạn Đức với 86 bản nhưng có nhiều kích cỡ hơn, dao động từ 26 cm - 138 cm, rộng từ 8 cm - 54 cm.

 

Trong đó có 51 bản in hai mặt. Loại chữ khắc hầu hết là chữ Hán, riêng 12 bản in các loại bùa bằng chữ Phạn kèm theo hình... Tuy các đường biên xung quanh không bị mục nhưng tình trạng hư, mòn chữ do ẩm ướt và các loài gặm nhấm phá hoại lại nhiều hơn.

 

Vài bản kích thước  lớn đã bị mo hoặc nứt dọc theo thân, 2 bản bị vỡ đôi. Chất lượng  gỗ đã bị thoái hóa nặng, nhất là đối với các bản in có niên đại sớm.

 

Kho báu kinh Phật

 

Căn cứ nội dung, có thể xác định đây là các bộ kinh quan trọng  của Phật giáo đại thừa, gồm các bộ Di đà, Kim cương, Quan âm, Bát nhã ba la mật, Thái thượng tam nguyên, Huyết hồn, Địa tạng, Hoa nghiêm, Kim cang, Vu lan, Thọ mạng, Thọ sinh, Quan thánh giác thế... Bên cạnh đó còn có các loại thần chú như Thập quỷ ủng hộ  thần chú, Đại uy lực thần chú, Hựu thánh lục tự thần chú, Vô lượng thọ thần chú, Phật tâm ấn thần chú...

 

ÔngTống Quốc Hưng, chuyên viên Hán Nôm của Trung tâm  Quản lý Bảo tồn Ditích Hội An, cho biết: “Chúng tôi thật sự ngỡ ngàng trước nhiều bản inđộ điệp, pháp phái quy y, kế thế truyền thừa... có niên đại khá sớm.Đây là cơ sở tư liệu để làm rõ về sự phát triển của Phật giáo ở Hội Anvà Đàng Trong”.

 

Mộtsố bản in tại chùa Vạn Đức ghi chú năm khắc như 3 bộ kinh Di đà, Kimcương, Quan âm năm Thiên Thuận Nhâm Ngọ (1482), đây là niên hiệu củavua Minh Anh Tông (Trung Quốc). Bản khắc còn ghi “Kinh này do tỳ kheoVạn Trung dựa theo bản chính viết lại vào ngày Phật đản năm Thiên ThuậnNhâm Ngọ và cho thợ khắc bản gỗ in ban phát cho mọi người trì tụng.

 

Pháp sư Đạo Ngung, người NamĐường ở chùa Vĩnh Khánh, phủ Thọ Xuân dịch”. Các thông tin  này cho hayđây là bộ bản in có niên đại từ thế kỷ  XV từ Nam Trung Hoa du nhập sang.

 

Nhiềubản ghi năm Quang Thuận 21 (1598), Chính Hòa 26 (1706), Cảnh Hưng 15(1754), Cảnh Hưng 25 (1764). Đây là niên hiệu các đời vua Lê, cho thấyđa số đều được khắc trong nước và có khung niên đại kéo dài từ thế kỷXVI đến thế kỷ  XVIII. Một số bản được khắc ở huyện Bình Sơn, tỉnh QuảngNgãi và các chùa ở Hội An  rồi chuyển về bảo quản.

 

TheoThượng tọa Thích Hạnh Hoa, trụ trì chùa Phước Lâm, dù ngôi chùa đã đượctrùng tu nhiều lần nhưng tất cả các bản in này đều được bảo quản. Vìthế, tại chùa còn lưu giữ nhiều bản được khắc tại Trung Quốc  mang sangnhư bản in Tuyển tăng đồ, niên hiệu Khang Hy Giáp Thìn (1664). Một sốbản ghi niên hiệu các đời vua Việt Nam như Cảnh Hưng (thế kỷ XVIII) đến Bảo Đại (thế kỷ XX).

 

Riêngtại chùa Chúc Thánh, hiện có 11 bản kinh Phổ Môn, in liên hoàn, dài đến13,5 m gồm 14 bản in hai mặt. Hầu hết đều có khắc hình về các hànhtrạng của Quan Âm Bồ Tát, nét tinh xảo, điêu luyện, có giá trị  cao vềnghệ thuật khắc gỗ. Đây là bộ bản in do thợ của làng mộc truyền thốngKim Bồng - Hội An  khắc vào đầu thế kỷ  XX.

 

 “Tri hành hợp nhất”

 

Trưng bày bản in “Diệu pháp liên hoa kinh” do Hòa thượng Chơn Nhật - Quang Minh khắc năm 1936 tại chùa Chúc Thánh Cóthể thấy rằng các bản in gỗ là những hiện vật có giá trị  về nhiều mặt,góp phần làm phong phú bề dày lịch sử  - văn hóa của đô thị cổ Hội An  vàlà nguồn sử liệu, tư liệu quý cho quá trình nghiên cứu  sau này. Đặcbiệt, cùng với nhiều tài liệu, thư tịch khác, đến nay, giới nghiên cứuđã chứng minh sự ra đời và phát triển của một dòng Thiền độc đáo và phổbiến trên toàn lãnh thổ Việt Nam  cũng như tại các nước Âu Mỹ.

 

TheoThượng tọa Thích Đồng Mẫn, trụ trì chùa Chúc Thánh, tổ sư Minh Hải, đờithứ 34 dòng thiền Lâm Tế từ Trung Hoa sang Việt Nam  khai sơn tổ đìnhChúc Thánh tại Hội An  và đã xây dựng  một triết lý riêng biệt cho dòngThiền Lâm Tế - Chúc Thánh. Đó là triết lý “tri hành hợp nhất”, tức hiểuvà làm thông suốt với nhau, đang được truyền thừa tại 67 ngôi chùa từĐà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, NinhThuận, Đồng Nai, Lâm Đồng, TPHCM, Tiền Giang cho đến các nước Úc, Mỹ,Ấn Độ, Đức. Quá trình phát triển tông môn, pháp phái đó, một phần đãđược phản ánh qua các bản in gỗ này.

 

ÔngTrần Văn An khẳng định: “Sắp đến, chúng tôi  sẽ nghiên cứu  chuyên sâu vềcác vấn đề liên quan  đến nghệ thuật khắc gỗ, về quá trình giao lưu vănhóa mà kinh sách là một trong những phương tiện phản ánh vai trò củacảng thị Hội An  với tư cách là một trung tâm  tiếp xúc, giao lưu văn hóavà phát triển Phật giáo ở Đàng Trong”.

 

In sao để lưu trữ, nghiên cứu

 

Dođặc điểm về chất liệu nên rất khó kéo dài tuổi thọ cho các bản in gỗ.Thêm vào đó, nhiều bản có niên đại trên 300, 400 năm, lại rất quý hiếmtrên phạm vi cả nước.

 

Vìthế, ngay sau khi phát hiện, trong gần nửa năm, Trung tâm  Quản lý Bảotồn Di tích Hội An  đã cử hàng chục cán bộ về các ngôi chùa để xem xétvà tổ chức in dập tổng cộng 212 bản với 740 tờ.

 

Tại chùa Vạn Đức đã in được 442 tờ bằng giấy dó, mực xạ; trong đó, mỗi mặt in 2 bản để lưu trữ  và sử dụng nghiên cứu.

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Kho báu về một dòng Thiền!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Kho báu về một dòng Thiền này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Kho báu về một dòng Thiền bạn tại đây.