Thế nhưng hiện số người nộp giấy tờ chứng minh người phụ thuộc rất ít vì hàng loạt vướng mắc nảy sinh. Việc người nộp thuế chậm thực hiện nghĩa vụ có nhiều nguyên nhân, trong đó có thủ tục.

Nộp hồ sơ đăng ký mã số thuế tại Cục Thuế TP.HCM - Ảnh: Thanh Đạm

Nhiêu khê...

Theo quy định, ngoại trừ trường hợp người nộp thuế và người phụ thuộc cùng chung hộ khẩu thì tương đối dễ dàng, trường hợp khác hộ khẩu phải có giấy xác nhận của chính quyền  địa phương (phường, xã) nơi đối tượng nộp thuế hoặc nơi người phụ thuộc sinh sống. Nếu người phụ thuộc trong độ tuổi lao động  thì ngoài giấy tờ chứng minh mối quan hệ  với người nộp thuế, còn phải có thêm giấy xác nhận của cơ quan  y tế về mức độ tàn tật không đủ khả năng lao động  mới được giảm trừ thu nhập  khi tính thuế.

Anh Nguyễn Hoàng Nghĩa (Hải Phòng) kể anh nuôi bà nội năm nay 100 tuổi, có xác nhận của UBND  phường nơi anh sống nhưng khi nộp hồ sơ thì Cục Thuế TP Hải Phòng  không chấp nhận giảm trừ cho anh với lý do  bà nội anh còn nơi nương tựa là bố mẹ anh. Do vậy, cơ quan  thuế chỉ chấp nhận giảm trừ gia cảnh cho bố mẹ anh. Tuy nhiên theo anh Nghĩa, bố mẹ anh đã lớn tuổi và không có thu nhập  nên tính giảm trừ cho anh là hợp lý.

Tương tự, anh H. sống tại TP.HCM cho biết cũng rối với quy định  người phụ thuộc. Anh có em gái  trong độ tuổi lao động, bị tàn tật nhưng UBND  phường nơi anh sinh sống cho rằng em gái  anh vẫn có khả năng lao động  nên không chứng nhận là người phụ thuộc. Trường hợp khác, chị Vân tại TP.HCM cho rằng quy định  giảm trừ khá cứng nhắc, nếu trong độ tuổi lao động  thì phải tàn tật, không có khả năng lao động  trong khi chồng chị mới 54 tuổi bị bệnh thận rất nặng, không có khả năng lao động, chạy chữa hằng tháng rất tốn kém lại không được giảm trừ.

Do nhiêu khê thủ tục như vậy nên hầu hết người nộp thuế đã tìm cách “lơ” trong thời gian  giãn thuế. Về phía cơ quan  được giao xác nhận hồ sơ giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế là UBND  phường, xã cũng rất ngán vì không nắm hết mối quan hệ  của người nộp thuế cũng như nguồn thu và tình trạng sức khỏe  của người phụ thuộc. Đặc biệt trường hợp người nộp thuế và người phụ thuộc không sống cùng địa phương thì càng nan giải. Do vậy, chính quyền  địa phương hầu hết chỉ xác nhận chữ ký  chứ không thể xác nhận tính chính xác  của nội dung  kê khai.

Nên tự khai, tự chịu trách nhiệm

Trưởng phòng kê khai và kế toán  thuế của một cục thuế cho biết ngay chính cơ quan  thuế cũng rối với hồ sơ giảm trừ gia cảnh. Theo quy định, cơ quan  thuế sẽ quản lý trực tiếp  hồ sơ của người nộp thuế, nhưng nơi này cũng lo sốt vó khi hạn chót hoàn tất hồ sơ sắp đến. “Khối lượng hồ sơ lớn như vậy, khi nhận cơ quan  thuế không biết  để ở đâu, lưu làm sao, ai quản lý...” - ông nói. Cục Thuế TP.HCM cũng cho biết nơi này đã kiến nghị Tổng cục Thuế phương án xử lý hồ sơ theo hướng: để cơ quan, doanh nghiệp  chi trả tự quản lý hồ sơ giảm trừ gia cảnh người nộp thuế thay vì phải nộp lại cơ quan  thuế. Tuy nhiên, đến nay chưa nhận được trả lời chính thức.

Theo ông Dương Thế Quang - trưởng phòng  kê khai và kế toán  thuế Cục Thuế TP.HCM, trong lúc cơ quan  thuế chưa có đầy đủ cơ sở dữ liệu  để quản lý thì nên quản lý người nộp thuế theo hướng để họ tự khai, tự chịu trách nhiệm về tính trung thực của lời khai. Luật thuế thu nhập  cá nhân  không khống chế thời hạn hồi tố, do vậy trong tương lai 10 năm, 20 năm nữa khi đã tập hợp đủ dữ liệu  mà cơ quan  thuế chứng minh được người nộp thuế khai man trong quá khứ thì vẫn có thể xử lý theo quy định  của Luật quản lý thuế.

Một chuyên gia  ngành thuế cho rằng quy định  giảm trừ gia cảnh là cần thiết nhằm chia sẻ  với người nộp thuế, nhưng khi triển khai đã làm khó cả người nộp thuế, cơ quan  chi trả lẫn cơ quan  thuế. Để có được giấy tờ chứng minh người phụ thuộc - căn cứ để khấu trừ trước khi tính thuế, người nộp thuế phải chạy ngược chạy xuôi nhiều nơi trong khi cơ quan  thuế lại không biết  cất giấy này vào đâu. Do vậy trong lúc chưa thống nhất  được nơi bảo lưu hồ sơ, cơ quan  thuế cũng nên nới rộng thời gian  hoàn tất hồ sơ.

Nộp hồ sơ chứng minh người phụ thuộc:

* Với người nộp thuế có thu nhập  từ tiền lương, tiền công: thời hạn khai chậm nhất là 30-1, lập bản đăng ký theo mẫu gửi cho đơn vị chi trả thu nhập. Trong năm nếu có sự thay đổi thì phải thông báo  chậm nhất 30 ngày kể từ khi có thay đổi. Người nào làm sau 30-1 thì đăng ký người phụ thuộc chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng ký hợp đồng lao động  hoặc quyết định  tuyển dụng.

* Thời hạn nộp hồ sơ chứng minh người phụ thuộc: nếu đăng ký giảm trừ gia cảnh từ đầu năm 2009  thì nộp hồ sơ chậm nhất là 30-6. Nếu đăng ký sau 30-1 hoặc phát sinh tăng, giảm người phụ thuộc thì nộp hồ sơ chậm nhất sau ba tháng kể từ ngày đăng ký giảm trừ hoặc phát sinh tăng, giảm người phụ thuộc. Quá hạn sẽ không được giảm trừ và phải điều chỉnh số thuế phải nộp.

* Với đối tượng nộp thuế có thu nhập  từ kinh doanh: khai giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc cùng với tờ khai tạm nộp thuế dành cho cá nhân  kinh doanh  nộp thuế theo kê khai hoặc tờ khai thuế dành cho cá nhân  kinh doanh  nộp theo phương pháp khoán. Nếu có phát sinh tăng, giảm người phụ thuộc hoặc mới ra kinh doanh  thì hồ sơ phải nộp chậm nhất là sau ba tháng kể từ ngày khai người phụ thuộc tại tờ khai thuế.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Hồ sơ giảm trừ gia cảnh: Dân “lơ là”, cơ quan “ngán ngại” này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Hồ sơ giảm trừ gia cảnh: Dân “lơ là”, cơ quan “ngán ngại” bạn tại đây.