Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch sinh 7/5/1909 tại Phan Thiết trong một dòng họ có danh tiếng. Sau 4 năm học Đại học  Y Hà Nội, ông sang học tiếp Y khoa ở Pháp. Năm 1934, ông tốt nghiệp đại học  và mở phòng mạch tư chữa bệnh lao lúc bấy giờ còn khá hiếm ở Sài Gòn. Năm 1936, ông trở thành hội viên duy nhất ở Đông Dương của Hội Nghiên cứu  bệnh lao Pháp. Vừa chữa bệnh cho nhân dân, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch vừa tham gia các phong trào thanh niên  yêu nước. Ông là Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của Chính phủ  lâm thời.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế kiêm Viện trưởng đầu tiên của Viện Chống lao trung ương. Ông cũng là Ủy viên Ban Kỹ thuật  Hội Bài trừ lao quốc tế. Những đóng góp to lớn trong lĩnh vực y tế của ông được chính phủ  ghi nhận, trao tặng danh hiệu Anh hùng lao động.

Người đi tiên phong trên mặt trận y khoa

Nhiều người vẫn nhớ mãi, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch rất quan tâm  đến công tác  tiêm chủng, quyết định  dùng vắc-xin Sa-bin để phòng bệnh bại liệt. Nhờ vậy, từ năm 1961, số người bệnh bại liệt có tỷ lệ mắc giảm xuống còn 3,09/100 nghìn dân, mà trước đó có tỷ lệ mắc hơn 120/100 nghìn dân tại các vụ dịch bại liệt lớn trong ba năm 1957, 1958, 1959. 

Ðể chủ động nguồn vắc-xin phòng bệnh trong nước, Bộ trưởng cử bác sĩ Hoàng Thủy Nguyên đi tiếp nhận chuyển giao công nghệ  tại Liên Xô  (trước đây). Ðó là sự khởi đầu  tốt đẹp để hơn 40 năm sau, VN thanh toán được bệnh bại liệt kể từ năm 2000.

Chính ông là người đề xuất và thuyết phục các cơ quan Nhà nước  chuyển Bệnh viện  Lao và một số bệnh viện  Trung ương thành các Viện chống Lao, Viện Tai - Mũi - Họng, Viện Mắt và Viện Ðông y. Mục đích vừa làm tốt công tác  khám chữa bệnh, vừa đào tạo, nghiên cứu  khoa học  và chỉ đạo tuyến. Ông chủ trương cần tích cực đem những thành tựu khoa học  mới nhất của thế giới  ứng dụng vào hoàn cảnh  nước ta. Ông cũng chủ trương tìm những kỹ thuật  thích hợp huấn luyện cho cán bộ y tế cơ sở.

Nhiều giáo sư trong ngành Y hiện vẫn khâm phục khả năng lãnh đạo ngành của cố Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch. Năm 1965, chỉ sau mười năm giải phóng miền Bắc, dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch, công tác  y tế có nhiều chuyển biến rõ rệt. Mạng lưới y tế nông thôn phát triển rộng khắp, tuổi thọ người dân  tăng, nhiều dịch bệnh được đẩy lùi, sức khỏe  người dân  được cải thiện.

Phạm Ngọc Thạch là một nhà bác học lớn, có nhiều công trình nghiên cứu  y học được đánh giá  cao trong và ngoài nước. Với hơn 80 bài nghiên cứu  về bệnh lao được đăng tải trên nhiều tạp chí  khoa học  có uy tín tại nhiều quốc gia, cùng với những thực nghiệm thành công  của mình, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được xem như một trong những chuyên gia  lớn về bệnh lao của thế giới. 

Từ năm 1957, ông đã cùng đồng nghiệp nghiên cứu  và phát minh nhiều phương pháp phòng chống và điều trị bệnh lao. Nhờ đó, năm 1962, việc tiêm phòng lao ở nước ta được tiến hành rộng rãi và thu được kết quả to lớn. 

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch cũng là người đầu tiên đề ra phương pháp dùng kích sinh chất Filatov điều trị bệnh lao và kết hợp Đông - Tây y để tiêm thuốc vào vùng huyệt chữa lao và bệnh phổi. Sau đó, nhờ chủng vi trùng Suptilite mang từ miền Nam ra Bắc, sau 10 năm trời nghiền ngẫm, ông đã thành công  trong việc dùng Suptilite điều trị bệnh lao, bệnh phổi cũng như một vài bệnh nhiễm trùng khác.

Giáo sư bác sĩ Hoàng Minh từng nhận xét: “Đối với ngành lao và bệnh phổi, những nghiên cứu  của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch trong việc áp dụng miễn dịch học chữa ung thư, điều trị lao, giải quyết các bệnh phổi mạn tính đã được các đồng nghiệp, học trò của ông thừa kế một cách sáng tạo…”.

Một tấm guơng sáng ngời

Theo dòng hồi ức của dược sĩ anh hùng Nguyễn Duy Cương- nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là một thầy thuốc nhân hậu, rất bình dân. Nửa đêm có người bệnh gõ cửa đánh thức, ông vẫn lái xe đến tận các khu nhà nghèo để khám và chữa bệnh cho người lao động  là tấm gương sáng  đến nay không nhiều bác sĩ noi theo được.

Trong ký ức  nhiều bệnh nhân tại Viện Chống lao trung ương, ông để lại nhiều ấn tượng với hình ảnh đẹp  đẽ thân thuộc: người thầy thuốc trong chiếc áo choàng trắng cùng chiếc ống nghe bên cổ, ân cần thăm hỏi từng giường bệnh. Không ít lần ông đã tự tiếp máu mình cho bệnh nhân khi gặp những ca cấp cứu nguy kịch. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch là hiện thân sống động nhất của y đức- “Lương y như từ mẫu”.

Với bè bạn, ông vẫn là người thầy thuốc hết sức tận tụy. Năm 1953, trên đường ra Việt Bắc, ông ghé thăm hai bác sĩ Tôn Thất Tùng và Hồ Đắc Di. Gặp lúc bác sĩ Hồ Đắc Di đang bệnh nặng. Công việc  dù rất gấp, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch vẫn xin phép cấp trên nán lại một tuần để chữa bệnh và chăm sóc đồng nghiệp.

Hình ảnh cố Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch rất tích cực đi xuống cơ sở, từ các xã vùng đồng bằng đến các tỉnh vùng cao đã trở nên gần gũi, thân thuộc. Dù bận rộn công tác  quản lý nhưng ông vẫn dành thời gian  làm người thầy thuốc chuyên khoa lao. Hằng ngày ông vẫn đến với người bệnh lao, tự soi chiếu X quang cho người bệnh, có mặt bên giường những người bệnh nặng, cho chỉ định điều trị và đôn đốc các công việc  chuyên môn.

Đặc biệt, giữa khói lửa đạn bom, hình ảnh  một Bộ trưởng mang ba lô, đầu trần, chân đất có mặt trên mọi chiến trường đã gây xúc động mạnh. Ông quên ăn, quên ngủ để cứu chữa cho thương bệnh binh và đồng bào. Nhờ tấm gương của ông và cách chỉ đạo đưa bác sĩ, y tá vào các chiến trường đã giảm tỉ lệ thương bệnh binh rất đáng kể trong kháng chiến. 

Còn mãi với quê hương

Các bác sĩ khám chữa bệnh cho bệnh nhân ở bệnh viện  Phạm Ngọc Thạch. Ảnh: VNN

Sinh thời, Miền Nam luôn là nỗi nhớ trong trái tim của ông. Và cũng chính nơi vùng đất Tây Nam Tổ quốc, trên quê hương Nam Bộ ấy, ông vĩnh viễn nằm xuống trên chiến trường sau một cơn sốt rét ác tính. Đó cũng là lúc ông đang chỉ đạo nghiên cứu  căn bệnh này và những vấn đề y tế cấp bách khác. Khi nghe tin ông hi sinh, Chủ Tịch  Hồ Chí Minh  không giấu được đau đớn, lặng im hồi lâu. Nhiều đồng nghiệp, cán bộ ngành y tế không cầm được nước mắt trước tổn thất ấy.

Ngay thời điểm ấy, trên tờ tạp chí  của Hội Y học Pháp - Việt, Giáo sư thạc sĩ André Roussel đã phải thốt lên về bác sĩ Phạm Ngọc Thạch “do tập trung được những đức tính hiếm có và quý báu, mà khi nói đến ông người ta dùng một câu rất hiếm: Đó là một người hiền vĩ đại”.

Tại mảnh đất Sài Gòn  đã dựng nên tên tuổi và sự nghiệp  bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, hiện có một con đường  đẹp, là nơi tập trung nhiều thanh niên  thành phố  (vì có nhiều trung tâm  văn hóa thanh niên, trường đại học) ở khu trung tâm  mang tên ông. Tên ông cũng được đặt cho một bệnh viện  chống lao và một trường Đại học Y khoa của TP.HCM.

Nói về ông, Bộ trưởng Bộ Y tế, TS. Nguyễn Quốc Triệu chia sẻ: “Anh hùng, Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch đã đi xa hơn 40 năm, nhưng hình ảnh  quen thuộc thân thương của Bộ trưởng còn mãi trong tâm trí mọi người. Ông có tình cảm chân thành cởi mở với cán bộ, tôn trọng đồng sự, cho nên nhận được sự kính trọng, quý mến của mọi người. Những ai có dịp chung sống, hay làm việc  với ông đều bị chinh phục  bởi sự cởi mở chân thành ấy”. 

Bạn có ý kiến gì về bài viết Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, một tấm gương sáng ngời này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, một tấm gương sáng ngời bạn tại đây.