Nghiên cứu mới cho thấy chọn lọc tự nhiên  có thể hình thành chuỗi gen người chậm hơn người ta vẫn tưởng. Các yếu tố khác – sự di cư của con người  trong một lục địa và giữa các lục địa, sự mở rộng và thu hẹp của các cộng đồng, cùng những biến đổi bất thường về gen – đều có ảnh hưởng mạnh mẽ tới những biến thể gen trong các cộng đồng  người trên thế giới.

Nghiên cứu được tiến hành bởi nhóm khoa học  đến từ Viện Y khoa Howard Hughes, trường đại học  Chicago, đại học  California và đại học  Stanford. Kết quả được công bố trên tờ PLoS Genetics số ra ngày 5 tháng 6.

Trong những năm gần đây, giới nghiên cứu  gen đã xác định được nhiều gen giúp các cộng đồng  người thích ứng với môi trường  mới trong quãng thời gian  một vài ngàn năm – một khoảng thời gian  tương đối ngắn xét trong lịch sử  tiến hóa. Tuy nhiên, nhóm cũng tìm ra rằng, hầu hết các gen phải trải qua 50.000 – 100.000 năm chọn lọc tự nhiên  để phổ biến một đặc tính có lợi trong một cộng đồng. Theo phân tích  của họ, các biến thể gen có xu hướng được nhân rộng trên toàn thế giới  theo những cách phản ánh sự di chuyển và các khía cạnh khác của lịch sử  cộng đồng  người cổ đại.

“Chúng tôi không nghĩ rằng chọn lọc tự nhiên  đủ mạnh để hoàn toàn điều chỉnh sự thích ứng của các cộng đồng  người đơn lẻ đối với môi trường  sống,” Jonathan Pritchard, một trong các tác giả  nghiên cứu  nói. “Ngoài chọn lọc, lịch sử  nhân khẩu học – tức việc các cộng đồng  đã di chuyển như thế nào – cũng gây ra ảnh hưởng mạnh mẽ đối với sự lan  rộng các biến thể.”

Để tìm ra tần số xuất hiện một biến thể gây ra bởi chọn lọc tự nhiên, Pritchard cùng các đồng nghiệp đã so sánh sự lan  rộng biến thể ở các phần chuỗi gen có ảnh hưởng tới cấu trúc protein và sự lan  rộng biến thể ở các phần chuỗi gen không ảnh hưởng tới protein. Do các phần trung lập này của chuỗi gen có vẻ ít bị ảnh hưởng hơn bởi chọn lọc tự nhiên, các nhà khoa học  suy ra rằng các biến thể đang được nghiên cứu  ở các khu vực  này phản ánh lịch sử  nhân khẩu học của các cộng đồng.

Tần số alen toàn cầu  và các mẫu haplotype ở ba gen với các tín hiệu chọn lọc tích cực. (Ảnh: Coop G, Pickrell JK, Novembre J, Kudaravalli S, Li J, et al.. The Role of Geography in Human Adaptation. PLoS Genetics, 2009; 5 (6): e1000500 DOI: 10.1371/journal.pgen.1000500)

Nhóm nghiên cứu  đã phát hiện, rất nhiều tín hiệu gen trước đây được xác định là do chọn lọc thực tế được tạo ra từ các yếu tố lịch sử  và nhân khẩu học. Khi nhóm so sánh các cộng đồng  có liên quan mật thiết với nhau, họ không thấy có khác biệt lớn nào về gen. Ngược lại, nếu môi trường  của các cộng đồng  này có những sức ép lớn gây ra biến đổi gen, những khác biệt về gen này thường rất rõ ràng.

Chọn lọc tự nhiên  vẫn có thể xuất hiện ở rất nhiều đoạn trong chuỗi gen, Pritchard nói. Nhưng nếu có, chọn lọc phải gây ra những ảnh hưởng nhẹ trên nhiều gen, những ảnh hưởng nhỏ lẻ này cộng lại mới làm thay đổi một đặc tính sinh học. “Chúng ta chưa đủ hiểu biết về di truyền học của hầu hết các đặc điểm ở người để có thể nhặt ra những biến thể có liên quan,” Pritchard nói. “Khi nghiên cứu  chức năng đạt được những bước tiến mới, người ta sẽ tìm ra những kiểu hình có liên quan tới các tín hiệu chọn lọc,” Graham, trưởng nhóm tác giả  nghiên cứu  phát biểu. “Điều này là rất quan trọng, bởi vì khi đó chúng ta có thể tính toán được những sức ép nào là nguyên nhân  của mỗi lần chọn lọc tự nhiên.”

Nhưng ngay cả khi nghiên cứu  sâu hơn nữa, người ta vẫn chưa thể biết hết về các quá trình dẫn tới những đặc điểm ở người ngày nay. Pritchard và Coop nêu ý kiến cần hết sức thận trọng khi cố liên hệ chọn lọc tự nhiên  với những đặc tính phức tạp, ví dụ như trí thông minh  chẳng hạn. “Chúng ta mới chỉ bắt đầu tìm hiểu xem những tín hiệu nào của chọn lọc có liên quan tới đặc tính này, do vậy sẽ còn rất lâu nữa mới có thể xét đến sự liên hệ giữa chọn lọc tự nhiên  với các đặc tính nhóm và các đặc điểm văn hóa.”

Tham khảo:
Coop G, Pickrell JK, Novembre J, Kudaravalli S, Li J, et al. The Role of Geography in Human Adaptation. PLoS Genetics, 2009; 5 (6): e1000500 DOI: 10.1371/journal.pgen.1000500

Bạn có ý kiến gì về bài viết Lịch sử và địa lý tạo nên các khác biệt về gen ở người này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Lịch sử và địa lý tạo nên các khác biệt về gen ở người bạn tại đây.