Là một người làm báo, am hiểu về Internet, thường xuyên sử dụng Internet, ông lựa chọn tin tức  ở báo điện tử  chính thống hay của các công ty  để phục vụ cho công việc  của mình?

Nhu cầu thì vô cùng. Có lẽ bây giờ hỏi bọn trẻ thì sẽ thấy khác mình. Một là, thời gian  không nhiều. Hai là, nhu cầu thông tin  của mình. Thực ra tôi chỉ có hai nguồn thôi, lấy một cái chuẩn một tờ báo chính thức ở trong nước và thường các báo chính thức là giống nhau. Và nguồn thứ hai  là một báo của nước ngoài. Sau đó, có thể đi đến một số trang khác do nhu cầu muốn khai thác những đặc thù riêng.

Thường lướt web, ông có nhận thấy sự khác biệt  giữa báo điện tử  và các trang tin điện tử  của doanh nghiệp  có nội dung  như một báo điện tử?

Thực ra, nếu soi trong luật thì đã rõ ràng đối tượng nào được làm báo. Nhưng Internet  bản thân  nó lại mang tính xã hội  rất cao và tạo ra diễn đàn. Vấn đề là diễn đàn  ấy có tác động tích cực cho xã hội  mà thôi. Chúng ta vẫn có quan điểm  quản lý báo chí  phải có cơ quan  chịu trách nhiệm cho nên nó bị khuôn vào cái đó dẫn đến tình trạng là có những người nằm ngoài cơ chế, tức không bị ràng buộc bởi luật.

Đứng về luật thì ai cũng biết là sai nhưng đứng về nghề nghiệp thì họ hết sức rộng đường để phát triển. Tôi thấy rất nhiều tờ nghiêm túc chứ không phải xấu bởi vì chúng ta ai cũng hiểu rằng bản thân  sự nghiêm túc có thể mang lại cho tờ báo một giá trị, một sức hút. Bởi vậy, nếu như anh không thấy được số lượng  người đọc và số lượng  người đọc ấy tỷ lệ thuận với giá trị  có thể quảng cáo  được thì ở đây sẽ dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp  thay vì sử dụng quảng cáo  của tờ báo khác bị ràng buộc rất nhiều, kể cả kinh tế  nữa thì chính họ đầu tư  cho những tờ báo của mình. Chính nó quảng cáo  tốt hơn và đôi khi vì tờ báo mang tiếng là “lậu” đó họ làm nghiêm túc hơn tờ báo nghiêm túc.

Nhưng dù sao như ông đã nói, những hoạt động  của các website  như báo chí  cũng là vi phạm pháp  luật rồi?

Có hai điều. Một là nếu pháp luật  chuẩn thì sự vi phạm pháp  luật là không tốt. Nếu luật chưa chuẩn thì sự vi phạm pháp  luật có thể là cái sau này ta sẽ gọi là phá rào, đổi mới… Tôi lấy ví dụ như là sự ra đời của truyền hình  kỹ thuật  số VTC. Ban đầu chỉ là thử nghiệm  nhưng nay đã trở thành đài truyền hình  lớn, một đối trọng, một sự cạnh tranh lành mạnh, ganh đua vì phá thế độc quyền  của đài truyền hình  TW. Nó kích thích cho cả hai phát triển. Cho nên khi đánh giá  sự việc đó thì đầu tiên phải xem luật của mình. Luật đã phản ánh đúng nhu cầu xã hội  chưa hay luật đi quá chậm để người ta phải phá khung, vượt rào? Mà cuối cùng là ta phải xem hiệu ứng, hiệu quả của nó với xã hội. Thực ra cái này có những thước đo như dựa vào dư luận  xã hội, thống kê… để có thể đánh giá  ngay luật của chúng ta đã chuẩn hay chưa. Bản thân  luật của ta chỉ có sức sống khoảng 10 năm.  

Tuy nhiên, so sánh giữa việc tồn tại của một đài truyền hình  với phát hành thông tin  trên mạng hoàn toàn khác nhau về quy mô và sức lan  tỏa, thưa ông?

Đương nhiên. VTC  là công nghệ  cao, đòi hỏi đầu tư  lớn nhưng cũng đừng coi thường thông tin  trên mạng. Tôi đã thấy những website  của cá nhân  hấp dẫn vô cùng. Tôi nói hấp dẫn là hiểu theo nghĩa có ích, không phải đáp ứng một thị hiếu nào đó. Nó có ích cho xã hội  bởi vì đặc điểm của truyền thông  hiện đại là diễn đàn  xã hội  mà bản chất  báo chí  phải đạt tới mục đích là diễn đàn  xã hội.

Internet mới xuất hiện có bao lâu nhưng nó đã đi vào đời sống như thế thì người ta tự hiểu rằng chỉ một thời gian  nữa nó sẽ thay đổi ghê gớm. Nếu chúng ta nhận thức chủ động, định hướng khai thác thì tôi cho rằng nó rất có lợi. Còn nếu ta chỉ tìm hiểu ý nghĩa quản lý một cách thụ động thì đó sẽ là một cuộc đấu tranh và dẫn đến biến thái, vượt ra khỏi sự kiểm soát của mình.

Ông vừa nói đến việc chủ động định hướng. Vậy theo ông, ai là người chủ động và chủ động như thế nào?

Đầu tiên là cơ quan  quản lý nhà nước  lĩnh vực này, mà cụ thể là Bộ Thông tin  và Truyền thông. Nhưng có cái khổ là cơ chế đôi khi ta tưởng là hoàn thiện nhưng nó không hoàn thiện vì cái tính đa dạng của đời sống xã hội. Thực ra, nói cho cùng phương tiện truyền thông  chỉ là công nghệ  thôi. Cái quan trọng  là nội dung  trên đó, là văn hóa, trong đó có tư tưởng, chính trị, xã hội  nữa.

Vậy có thể nào xử lý được vấn đề này để cho thông tin  trên Internet  vừa đa dạng, vừa cho phép người ta làm một cách hợp pháp?

Câu hỏi này là một bài toán khó. Nhưng mà sự quản lý đầu tiên theo tôi chính là anh phải tạo ra những kênh chủ động để nâng cao mặt bằng dân trí hay nhìn ở góc độ khác là năng lực  đề kháng của con người, thay vì việc ngăn chặn hãy làm cho con người  lành mạnh hơn, có đủ khả năng xử lý hơn. Tôi cho đó vẫn là vấn đề chính chứ không phải là ngăn chặn. Và tôi xin trở lại câu các cụ hay dùng là “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Cái bất biến con người  là thời lượng một ngày rất có hạn, đời sống con người  có định lượng vậy thì con người  đều phải đứng trước sự lựa chọn. Anh xem cái này hay xem cái kia thì cuối cùng mỗi con người  sẽ quyết định  là họ làm điều gì có lợi ích hơn. Nếu mà con người  có thể trạng, tinh thần lành mạnh thì sự lựa chọn phong phú hơn.

Cho nên tôi cho rằng đừng e ngại chuyện có quá nhiều nguồn thông tin  trên Internet. Đương nhiên với giới trẻ  còn chưa được định hướng thì ta phải tìm cách định hướng cho họ. Nhưng quan trọng  là trang bị cho giới trẻ  sự hiểu biết đó, đánh thức mặt tích cực của con người  thì mỗi người sẽ là một “mốc” kiểm duyệt, tự mỗi người nhận thức và chọn lựa quan trọng  hơn rất nhiều sự ngăn chặn.

Hình như ông đang nói đến điều lý tưởng trong khi theo Google  Trends thì người Việt  ta tìm kiếm  từ “sex” nhất nhì thế giới, thưa ông?

Không, do tâm lý thôi. Anh càng cấm thì người ta càng xem, nhất là bọn trẻ. Cứ kệ cho nó bão hòa đi, đó là sự lựa chọn. Còn tin tức  chính xác  hay không, hợp pháp hay không là vấn đề của nhà quản lý.

Là một nhà làm luật, theo ông cần thay đổi như thế nào về quản lý báo chí, nhất là báo điện tử?

Tôi cho rằng quản lý chính bằng nội dung  của nó bởi trong luật quy định  về nội dung. Và nội dung  ấy chúng ta không chỉ xử lý bằng các chế tài của pháp luật  mà điều quan trọng  là tạo ra dư luận  xã hội, người ta phê phán hay lựa chọn. Tôi thấy, ở các nước văn minh đều thế cả thôi. Cái thước đo văn minh là năng lực  tự đề kháng của xã hội, không phải là sự quản lý có tính chất hành chính.

Cái gì cũng có hai mặt của nó. Theo ông, mặt trái của việc nhiều website  hoạt động  như báo điện tử, đưa thông tin  về những lĩnh vực nhạy cảm như tài chính, ngân hàng  dành cho giới trẻ  là gì?

Trước hết, người ta coi đó là tạo ra tính hấp dẫn thu hút, tức là nó tạo ra thị hiếu không lành mạnh, đúng không? Thế nhưng, tác động vào thị hiếu không lành mạnh ấy thì đâu có phải chỉ là những tờ báo không có phép? Tôi thấy rất nhiều tờ không phép lại rất nghiêm túc khi họ nhận thức ra nhu cầu của đời sống. Và chính tôi cho rằng càng mở rộng ra như thế càng tạo ra nhiều sự lựa chọn tốt hơn. Chứ đi vào một số lượng  hữu hạn thì tưởng quản lý dễ mà lại rất khó, chính cái hữu hạn ấy phải cạnh tranh quyết liệt và tìm mọi cách để cạnh tranh.

Cảm ơn ông!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Ông Dương Trung Quốc: “Đứng về luật ai cũng biết là sai” này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Ông Dương Trung Quốc: “Đứng về luật ai cũng biết là sai” bạn tại đây.