Trong một bài báo đăng tải trên tạp chí  Khoa học  (Science), nhóm nghiên cứu  đến từ trường Đại học  Limoges, Trung tâm  nghiên cứu  khoa học  quốc gia  Pháp (CNRS), Viện nghiên cứu  sức khoẻ và y tế quốc gia  Pháp (Inserm) lần đầu tiên giải mã  cơ chế phân tử mà nhờ đó vi khuẩn kháng lại nhiều loại kháng sinh, hay thậm chí cho phép vi khuẩn thích nghi với môi trường  mới. Khám phá mới này nhấn mạnh những khó khăn mà các chiến lược bảo vệ sức khoẻ cộng đồng  phải đối mặt khi tiếp cận với vấn đề kháng thuốc.

Hiện tượng kháng thuốc kháng sinh xuất hiện vào những năm 1950, cùng thời điểm thuốc kháng sinh bắt đầu được đưa vào sử dụng. Sau đó, người ta phát hiện ra rằng gen kháng thuốc rất dễ phân tán và trao đổi từ vi khuẩn này sang vi khuẩn khác nhờ một hệ thống  có tên intergrons. Hệ thống  này chứa các loại gen có cấu trúc “sao chép và dán” gen. Tuy nhiên, quá trình trao đổi, kiểm soát sự kháng thuốc vẫn còn là một điều bí ẩn.

Công trình của các nhà nghiên cứu  đến từ viện Pasteur hợp tác cùng CNRS, Inserm, khoa Dược Limoges và nhóm cộng sự Tây Ban Nha  lần đầu tiên tiết lộ cách thức mà vi khuẩn có được thuộc tính kháng thuốc. Chính kháng sinh đã kích hoạt sự tổng hợp enzyme vi khuẩn. Enzyme này kết hợp cùng gen kháng thuốc, hiện diện trong intergrons.

Vi khuẩn tụ cầu khuẩn vàng (Staphylococcus aureus) trong vi ảnh điện tử  (SEM). (Ảnh: Janice Haney Carr)

Enzyme này cũng thúc đẩy sự tái xắp xếp các gen kháng thuốc trong intergrons. Thứ tự của những gen này trong intergrons quyết định  mức độ ưu tiên hiện diện của chúng: những gen đầu tiên xuất hiện nhiều nhất, tạo ra tính năng kháng thuốc tương ứng cho vi khuẩn. Những gen sau cùng ở một khu vực  riêng và không hoạt động. Khi đưa kháng sinh vào cơ thể, sự xắp xếp mới diễn ra, chẳng hạn, những gen không hoạt động  trước kia được chuyển lên vị trí đầu tiên, đem lại cho vi khuẩn tính năng cần có để chống lại loại thuốc này. Vi khuẩn nào có được sự kết hợp hoàn hảo của các gen, do vậy, có cơ hội sống sót, và đảm bảo rằng khả năng kháng thuốc được duy trì từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Công trình này cho thấy mức độ thích ứng với kháng sinh của vi khuẩn là rất hiệu quả cả trong ngắn hạn và dài hạn. Điều này rõ ràng đã đặt ra vấn đề rất khó khăn cho ngành di truyền học vi khuẩn. Các biện pháp bảo vệ sức khoẻ cộng đồng  trong tương lai cần cân nhắc rất kĩ vấn đề này nếu muốn giải quyết triệt để vấn đề kháng thuốc.

Tài liệu tham khảo:
Guerin et al. The SOS Response Controls Integron Recombination. Science, 2009; 324 (5930): 1034 DOI: 10.1126/science.1172914

Bạn có ý kiến gì về bài viết Cơ chế kháng nhiều loại thuốc của vi khuẩn này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Cơ chế kháng nhiều loại thuốc của vi khuẩn bạn tại đây.