Tố Hữu dạy tôi bài học chụp chân dung chính khách - Bản có dấu.
To Huu day toi bai hoc chup chan dung chinh khach - Bản không dấu.

Nhà thơ Tố Hữu (1920-2002)Lùi thêm một chút.
Gạt cành cây ra.
Dướn cao lên 30cm.
Cho cái bậc thang cũ vào. Le lói tý ô cửa sổ.
Từ gốc cây này hất máy ra.
Nét căng nhành cây, người đứng hơi mờ mờ… Nét căng khuôn mặt mờ mờ, xa xa có cây táo…
Hì hụi đến nửa đêm.
Đắc ý.
Xong.

Tóm lại, mười mấy bối cảnh phác thảo theo trí nhớ về ngôi nhà đã được tôi say sưa thêm bớt.
Lan man đặt ra các tình huống phát sinh.
Cứ mỗi lúc tìm ra được cách xử lý kỹ thuật  phù hợp với động thái của nhân vật  tôi lại đập đập chân xuống sàn.
Đắc ý.
Xong.

Thúvị nhất và cũng khó khăn nhất là đến công đoạn lựa chọn máy và phim.Xong được khâu này bao giờ cũng mang lại cho tôi cái cảm giác nhẹ bỗng,tự tin. Mỗi lần lựa chọn máy là thêm một lần khám phá bản thân. Tấtnhiên, máy chỉ có chừng đó. Lúc nhiều 8, 9 cái. Lúc ít 1,2 cái.

Từ trái qua: Kim Lân, Nguyễn Đình Thi, Tố Hữu (ảnh tư liệu).Đánhđố trí tưởng tưởng bay bổng nhất chính là gắn cái máy ấy vào nhân vậtmình cần chụp hoặc sự kiện sẽ được tham dự. Cố gắng  trong không gian có thể đặt ra các trạng huống có thể xảy ra, một khoảnh khắc  có thể, một có thể bất ngờ… Lựa chọn đúng ống kính, đúng loại phim  luôn luôn kích thích sự hứng thú cao độ khi bấm máy.

Ngườimà tôi được gặp ngày mai là người tôi đã từng phải học, từng thuộclòng, từng được nghe phủ nhiều huyền chuyện… Tôi còn được dặn, ông làmột bậc thầy về ứng xử biến hóa, tinh lường. Cơ hội có được bức ảnh  là50/50. Tôi thêm vài “kịch bản” dự bị để phòng hờ, rồi lại bỏ. Chỉ khinghĩ đến lời dặn của anh bạn cao niên nhiều năm làm việc  và gần gũi vớinhân vật, sau nhiều lưỡng lự tôi lại chọn: 1 máy. 1 ống kính. 1 cuộnđen trắng.

Phần vì muốn gọn nhẹ, phần vì tâm lý chưa tin lắmnhân vật sẽ “hỗ trợ” tôi trong lúc bóp cò. Máy chuyên dụng cho chụpthời sự, các giao tế chính trị, gặp gỡ VIP là lựa chọn tối ưu chotrường hợp này. (Nikon F3T/wt.MD-4/lens24mm/f2 – bw24x36/T-Max 400)
Mở cửa bước ra ban công.
Trời đã quá khuya.
Thôi thì…
Đắc ý.
Xong.

Từ trái qua: Tố Hữu, Đỗ Minh Tuấn, Nguyễn Trọng Tạo (nguồn: nguyentrongtao.weblog)Người đàn ông dẫn tôi đi khá nhanh qua khoảng vườn trống và gió.
Phòng khách đón tôi bằng một ấm trà pha sẵn.
Hơi lạnh.
Sạch sẽ và im ắng.
Tôingồi không cựa, quên cả chiếc máy ảnh  nặng gần 2 ký đeo trên vai, ngướcnhìn lên cành đào (không hiểu sao lúc ấy tôi lại nghĩ đến hình ảnh  bốtôi trước khi trở lại công tác  TQ, tay vừa cời than giúp gì đó cho mẹtôi dưới bếp, miệng ông lẩm nhẩm… anh đón em về Xuân cũng đến trong tay… Bố tôi lúc ấy trẻ hơn tôi bây giờ 10 tuổi)

Khoảng 3 phút sau tôi nghe thấy tiếng dép rất nhẹ đang lại gần.
Mộtngười đàn ông thấp đậm. Từ trong khoảng tối hành lang ra đến ánh sángcủa phòng khách, một nét ngờ ngợ… tôi nhận ra nhà thơ Tố Hữu.
Khăn len kẻ màu nâu sậm.

Tóc chải gọn. Ông chậm rãi đưa tay ra cho tôi bắt.
- Trẻ rứa hè… (tôi nhớ không rõ ông nói: hè hay hỉ). Ông không cười. Không nhìn tôi. Không đợi tôi đáp lễ. Ông cứ thế đi ra cái ghế trống, quay lưng lại  hướng cửa sổ.
- Báo Lao Động hè…
- Vâng, thưa anh ạ… (tôi nhớ không rõ tôi đã trả lời: thưa anh ạ hay thưa nhà thơ ạ, vì tôi rất sợ gọi các nhà thơ bằng chú hay bác, mặc dù tuổi của Tố Hữu lúc ấy tôi phải gọi bằng ông mới phải lễ)
- Chụp răng hè…

Tố Hữu (thứ 3 từ phải sang) chụp ảnh với các văn nghệ  sĩ (ảnh tư liệu)

Tôi đứng dậy, tiến về phía nhà thơ và nói không vấp: ... em bắt đầu chụp ạ…nhà thơ giúp em cài lại khuy tay áo bên trái ạ…
Rồi tôi vừa nâng máy ngang bụng, vừa đi lùi, mặt tươi cười nhìn nhà thơ, ngón trỏ liên tục nhấn cò, mắt không nhìn khuông ngắm.

Tiếngmáy Nikon F3Twt/MD4 nổ chói tai. Tố Hữu hơi nghiêng người sang phía cóấm trà. Có vẻ như ông vờ quên không cài khuy tay áo…
-…dạ thưa…em đã chụp xong ở đây ạ, em muốn mời nhà thơ ra ngoài vườn ạ…
Mặtông quay nhanh về phía ấm trà. Chắc ông không nghe rõ? Tôi lúng túngđứng chờ ít giây. Ông chậm rãi lật ngửa hai cái chén uống nước. Có vẻnhư ông không nghe thấy lời đề nghị của tôi…

- Uống nước hè…Tôi đổi hướng máy và lại để ngang bụng, tiến về phía nhà thơ, ngón trỏliên tục nhấn cò, mặt tươi cười nhìn nhà thơ, mắt không nhìn khuôngngắm. Đúng lúc Tố Hữu rót đầy hai chén trà. Tôi nói to hơn một chút…dạ thưa… em đã chụp xong ở đây ạ, em muốn mời nhà thơ ra ngoài vườn ạ…
- …đào đẹp lâu hè…Rồi ông nhấc tay ra khỏi tay ghế, cài lại cái khuy áo. Do ánh sángngược hắt từ cửa sổ, không rõ mắt Tố Hữu nhìn cái khối sắt đen xì trêntay tôi phát ra những tiếng gắt gỏng liên thanh hay nhìn vào cái khuynhỏ hay nhìn vào cành đào sau lưng tôi? Có vẻ như ông vờ không nghethấy lời đề nghị của tôi…

Tôi lùi lại, đứng im bên cành đào. Ôngchậm rãi nhấc chén trà đứng lên đi về phía cửa ra vào, mặt ngoái nhìnkhu vườn có cây táo, tôi đưa máy lên ngang bụng dõi theo, ngón trỏ vẫnnằm im trên cò máy… cử chỉ ấy đã không lọt qua được mắt Tố Hữu… Ôngkhựng lại, quay sang tôi và bằng một cử chỉ lịch thiệp, ông lui lại nửabước, đổi chén trà sang tay trái, nhường lối đi cho khách…
- Chụp nhiều hè…
Ông chậm rãi đưa tay ra cho tôi bắt.
Ông không cười. Không nhìn tôi.
Không đợi tôi đáp lễ.

Phải đến 7 ngày sau, tôi mới đủ bình tâm tua lại phim  để tráng
Phimđược ngâm vỗ kỹ. Tráng bị dư, đôi kiểu phần tối bị mất nhiều chi tiết.Mới đến kiểu thứ 21, cả một đoạn phim  trắng dài bỏ trống…

Nhiềunăm sau nhớ lại hình ảnh  lúc rời khỏi ngôi nhà, nhìn những xác lá, thậpthững bước qua khoảng vườn trống và gió. Không ngước nhìn lên cây táo…
Cuộc sống sôi động của người làm báo Sài Gòn  tưởng có thể nguôi quên nhiều thứ ?
Nhưngkhông. Cứ mỗi lần giở tập phim  tư liệu có đoạn phim  chụp Tố Hữu, tôigặp lại mình sự lúng túng khó lý giải. Đoạn phim  chưa một lần được rútra để in phóng. Chưa một lần. Cho đến hôm nay gần 20 năm. Cảm giáctrống rỗng và dằn vặt. Lần nào cũng vậy tôi cứ bần thần hồi lâu.

Vì sao tôi đã thất bại khi chụp chân dung Tố Hữu?
Câu hỏi cho đến tận giờ vẫn còn treo lơ lửng.
Nếu…(lại là từ nếu – đây có lẽ một phát âm nghiệt ngã nhất, cay đắng nhấtmà người ảnh không bao giờ muốn có nó trong từ điển)… nếu, nếu... thậtlà vô nghĩa, nếu lúc đó không bị ám ảnh bởi những bài thơ hoặc chí ítcũng đừng mải mê ham hố cái mà mọi người đồn thổi, râm ran hư thực câuchuyện về “Cây táo…” thì ít ra tôi cũng có thêm những kiểu phim  tư liệuquí giá?

Tôi đã đánh mất con người  nhiếp ảnh  để không nhìnthấy được chân dung Tố Hữu – một con người  cụ thể, hiện hữu?... Hay tựthân nguyên mẫu chưa gây ấn tượng cho tôi? Một nhà thơ, một nhà chínhkhách? Tất cả câu hỏi  cứ băn khoăn lẫn lộn sáng tối, cứ thản nhiên chônvùi mất của tôi cái phút giây mà không phải lúc nào trong hành trìnhcầm máy tôi cũng có cơ may được gặp.

Đoạn phim  vẫn nằm đó… 21 kiểu phim  âm bản đen trắng  chưa một lần in phóng…

…rồichợt nhớ ra, mải chụp mải đuổi theo những phác thảo, quên cảm ơn Tố Hữuvới chén trà ông đã rót mời tôi, bước ra hè phố một quãng xa tôi cònngại khi sực quên cả việc khép lại cánh cổng…

Hà Nội 1991
Sài Gòn 1996/2002/2004

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Tố Hữu dạy tôi bài học chụp chân dung chính khách!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Tố Hữu dạy tôi bài học chụp chân dung chính khách này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Tố Hữu dạy tôi bài học chụp chân dung chính khách bạn tại đây.