Sự gia tăng nhanh chóng hoạt động  thương mại  không chỉ đáp ứng yêucầu xuất khẩu  mà còn đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa, góp phần thúcđẩy tăng trưởng kinh tế  và giảm nghèo đói.

Tuy nhiên, nó cũng đang gây ra hậu quả tiêu cực  đối với quá trìnhphát triển bền vững ở nước ta, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm  môitrường và mất cân bằng sinh thái. Quá trình tự do hóa thương mại  đã làmgia tăng việc khai thác và sử dụng các nguồn lực tự nhiên, tập trungkhai thác các nguyên liệu  thô mà Việt Nam  có lợi thế.

Hậu quả là tình trạng ô nhiễm môi trường  xảy ra ở khắp nơi, nguồntài nguyên bị khai thác không có tổ chức mau chóng cạn kiệt, sức khoẻcủa người dân  bị ảnh hưởng và mất cân bằng sinh thái.

Ở khía cạnh khác, tự do hoá thương mại  làm tăng nguy cơ lưu thôngnhững sản phẩm  có ảnh hưởng đến môi trường. Trình tự của nó dẫn đến xuhướng các biện pháp quản lý nhập khẩu  của Việt Nam  bị hạn chế áp dụngvà do đó nguy cơ nhập khẩu  tràn lan  các sản phẩm  tiềm ẩn có hại đối vớimôi trường.

Không những vậy, lợi nhuận  và áp lực cạnh tranh của thị trường  làyếu tố khuyến khích các nhà đầu tư  sử dụng các quy trình  công nghệkhông thân thiện với môi trường  để giảm tối đa chi phí sản xuất.

Ngoài ra, tự do hoá thương mại  và sản xuất có thể dẫn đến khai tháccạn kiệt các nguồn tài tạo ra nguy cơ ảnh hưởng mạnh mẽ đến môi trường,nhất là ô nhiễm môi trường  tài nguyên  thiên nhiên, đồng thời tạo ra rácthải gây ô nhiễm. Chính những điều này tạo ra nguy cơ ảnh hưởng môitrường biển và nước ở nước ta hiện nay.

Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên  Môi trường, vùng kinh tế  trọng điểmphía Nam đã thải ra biển hơn 315 nghìn m3 nước thải công nghiệp  mộtngày. Sông Sài Gòn, sông Thị Nghè, sông Vàm Cỏ đã bị nhiễm axít nặngvới độ PH là 4,5 đến 5,0. Hàm lượng dầu trong nước biển ở tất cả cáckhu vực là 1,1 mg/l vượt giới hạn của các nước ASEAN.

Hoạt động của các dự án lấn biển đã ảnh hưởng tiêu cực  tới môitrường nước biển. Nước đục do chất thải sinh hoạt, do san lấp mặt bằng,do bồi lắng thu hẹp dòng chảy. Cùng với việc hình thành các dự án lớn,nhà hàng, khách sạn  của tư nhân mau chóng mọc lên dọc bờ biển làm chohàm lượng chất rắn lơ lửng ven biển vượt quá giới hạn cho phép.

80% bệnh tật do nguồn nước bẩn gây ra

Hầu như tất cả các loại nước thải tại các khu công nghiệp, cơ sở sảnxuất chảy ra các con sông ở khắp vùng miền trong cả nước đều chưa quaxử lý. Một trong những vấn để nổi cộm trong năm 2008  là vụ Vedan “giết”sông Thị Vải, hay hàng trăm nhà máy, xí nghiệp xả thẳng nước thải rasông làm chết nhiều con sông ở khắp các địa phương trong nước.

Ở Hà Nội, tổng lượng nước thải của thành phố  lên tới 300.000 -400.000 m3/ngày; chỉ có  36/400 cơ sở sản xuất có xử lý nước thải; ởTPHCM thì lượng rác thải lên tới gần 4.000 tấn/ngày; khoảng 3.000 cơ sởsản xuất gây ô nhiễm  thuộc diện phải di dời.

Các đô thị khác như Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Nam Định, Hải Dươngnguồn nước nơi tiếp nhận nước thải đều vượt quá tiểu chuẩn cho phép(TCCP), các thông số chất lơ lửng (SS), BOD; COD; Ô xy hoà tan (DO) đềuvượt từ 5 - 10 lần, thậm chí 20 lần TCCP.

Tình trạng nước thải gây ô nhiễm  các con sông đã gây ra vấn đềnghiêm trọng về sức khoẻ của người dân. Theo báo cáo, hiện nay 80% cáctrường hợp bệnh tật ở Việt Nam  là do nguồn nước bị ô nhiễm  gây ra, chủyếu ở các địa phương nghèo. Nhiều người, chủ yếu là trẻ em, tử vong dosử dụng nước bẩn và ô nhiễm…

Cơ chế hoạt động  quản lý, bảo vệ môi trường  chưa đồng bộ

Có nhiều nguyên nhân  khách quan  và chủ quan dẫn đến tình trạng ônhiễm môi trường  nước, như sự gia tăng dân số, mặt trái của quá trìnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ sở hạ tầng yếu kém, lạc hậu, nhậnthức của người dân  về vấn đề môi trường  còn chưa cao…

Đáng chú ý là sự bất cập trong hoạt động  quản lý, bảo vệ môi trường.Nhận thức của nhiều cấp chính quyền, cơ quan  quản lý, tổ chức và cánhân có trách nhiệm chưa sâu sắc và đầy đủ; chưa thấy rõ ô nhiễm  môitrường nước là loại ô nhiễm  gây nguy hiểm trực tiếp, hàng ngày và khókhắc phục đối với đời sống con người  cũng như sự phát triển bền vữngcủa đất nước.

Các quy định  về quản lý và bảo vệ môi trường  nước còn thiếu, cơ chếphân công và phối hợp giữa các cơ quan, các ngành và địa phương chưađồng bộ, còn chồng chéo, chưa quy định  trách nhiệm rõ ràng.

Chưa có chiến lược, quy hoạch khai thác, sử dụng và bảo vệ tàinguyên nước theo lưu vực và các vùng lãnh thổ  lớn. Chưa có các quy địnhhợp lý trong việc đóng góp tài chính  để quản lý và bảo vệ môi trườngnước, gây nên tình trạng thiếu hụt tài chính, thu không đủ chi cho bảovệ môi trường.

Cần một hành xử chuẩn mực  hơn với môi trường

Để bảo vệ nguồn môi trường  biển và nước trong bối cảnh tự do hoá thương mại  hiện nay cần phải có các giải pháp toàn diện.

Đó là giải quyết mối quan hệ  hài hoà, thực hiện đồng bộ giữa chínhsách thương mại  và chính sách môi trường. Phát triển sản xuất kinhdoanh phải gắn với đầu tư  lựa chọn công nghệ  mới và bảo vệ môi trường.

Các doanh nghiệp  cần phải thay đổi tư duy, quan niệm về sản xuấtsạch và bảo vệ môi trường, đáp ứng tiêu chuẩn quy định  ngặt nghèo củathị trường và người tiêu dùng. Trong phạm vi liên quan đến thương mại  -môi trường, các hoạt động  chính sách cũng như các doanh nghiệp  cần cómột cách tiếp cận chủ động: phải hội nhập về các chuẩn mực  hành xửtrong quy tắc kinh doanh, trong đó có điều kiện tiên quyết là pháttriển bền vững, trách nhiệm với môi trường.

Chính phủ phải đánh giá  được lợi ích của việc mở cửa thị trườngtrong việc phục vụ tốt hơn cho mục tiêu môi trường, phát triển môitrường bền vững. Xây dựng  các biện pháp kỹ thuật  cần thiết để bảo vệmôi trường, hạn chế việc nhập khẩu  những hàng hoá có nguy cơ ảnh hưởngđến môi trường  cao, như thiết bị công nghệ  lạc hậu, hàng hoá kém chấtlượng.

Cần phải áp dụng ngày càng nhiều hơn các biện pháp nhằm hạn chế hoặcgiảm bớt tác động của các hoạt động  sản xuất, tiêu dùng của xã hội  đốivới môi trường, như các quy định  về nhãn mác sinh thái, mức độ ô nhiễm,hàm lượng các chất có hại cho môi trường, khả năng tái chế của bao bì,hay các tiêu chuẩn môi trường, các loại thuế, phí môi trường  nhằmkhuyến khích ý thức tự bảo vệ môi trường  của nhà sản xuất, người tiêudùng.

Đồng thời phải cương quyết hơn trong việc bảo vệ môi trường  sống chomọi người dân. Trước mắt cần xây dựng  hệ thống  luật pháp đầy đủ, có chếtài chặt chẽ mang tính răn đe đối với các hành động  hủy hoại môitrường. Phải xây dựng  một chương trình  hành động  chiến lược bảo vệ,tiến tới cải thiện môi trường  sống.

Một kinh nghiệm  của nhiều nước là tiến hành đánh thuế môi trường.Chẳng hạn đánh thuế tiêu thụ đặc biệt về năng lượng để hạn chế sử dụngthái quá các nguồn năng lượng, đồng thời có nguồn thu để thực hiện cácchương trình bảo vệ môi trường. Nguồn thu từ thuế môi trường  sẽ khôngnhỏ nếu biết tận thu và đây chính là một nguồn lực để giải quyết từngbước vấn đề môi trường  ở nước ta.

Cần điều chỉnh các nghị định, xử phạt đủ sức răn đe

Hệ  thống văn bản  pháp lý bảo vệ môi trường  biển  đã có những thayđổi nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Trước mắt cần điềuchỉnh mâu thuẫn trong Nghị định 57 và Nghị định 04/2007/NĐ-CP về xâydựng định mức phát thải chất gây ô nhiễm  nước.

Đồng thời, xử lý nghiêm minh và kịp thời những cơ sở, cá nhân  viphạm Luật Bảo vệ môi trường  và Luật Tài nguyên  nước làm tấm gương tạora sự ủng hộ  mạnh mẽ của dư luận  xã hội

Tăng cường nguồn nhân lực, ngân sách, quỹ thường xuyên cho công tácbảo vệ môi trường  biển, nước. Nguồn nhân lực, ngân sách và quỹ chi chocông tác bảo vệ môi trường  hiện nay chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra.

Theo tính toán của Ngân hàng  thế giới, chi phí xử lý ô nhiễm  môitrường của Việt nam  dự tính khoảng 2, 5 tỷ USD/năm trong khi phân bổngân sách của chính phủ  theo quy định  khoảng 1% GDP. Định mức này chỉđạt 1/5 so với yêu cầu thực tế.

Chấn chỉnh công tác  thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư  trước khitrình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt, cấp phép. Các dự án quyhoạch, đầu tư  xây dựng, nhất thiết phải có báo cáo đánh giá  tác độngmôi trường theo luật định và có ý kiến thẩm định của hội đồng thẩmđịnh, của các cơ quan  chuyên môn về môi trường; kiên quyết từ chốinhững dự án có nguy cơ gây ô nhiễm  cao.

Đối với những nhà máy  mới xây dựng  buộc phải nghiêm túc thực hiệncông tác đánh giá  tác động môi trường. Những nhà máy, xí nghiệp đã camkết với Bộ TNMT trong báo cáo đánh giá  tác động môi trường, xử lý nướcthải, rác thải, cần có một cuộc kiểm tra, đánh giá  lại, xem doanhnghiệp nào thực hiện đúng cam kết, doanh nghiệp  nào không. Với nhữngdoanh nghiệp chưa thực hiện đúng cam kết bắt buộc phải xây dựng  một lộtrình để thực hiện đúng cam kết.

Mức tối đa xử phạt vi phạm  hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môitrường hiện nay mới chỉ là 70 triệu đồng  đối với một hành vi vi phạm.Do đó chưa đủ mạnh để có tính răn đe. Bởi vậy, các doanh nghiệp  chấpnhận nộp phạt và tiếp tục tái phạm. 

Bạn có ý kiến gì về bài viết Tự do hoá thương mại đe doạ môi trường biển và nước này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Tự do hoá thương mại đe doạ môi trường biển và nước bạn tại đây.