“Cầu Nam, chùa Bắc, đình Đoài” - người yêu  di sản hầu như ai cũng biết câu tục ngữ về “đặc sản di tích” ở từng vùng quê VN. Mỗi ngôi chùa, mái đình đều có thể là đề tài nghiên cứu  của không chỉ một mà có đến dăm ba luận án tiến sĩ.

Có những ngôi chùa thân quen đến độ gần như ai cũng có thể coi là “của mình” vì tần số xuất hiện trên truyền hình, bưu ảnh, báo chí  hằng ngày hằng giờ: chùa Một Cột, chùa Trấn Quốc, chùa Hương... Có những ngôi chùa độc đáo như chùa Mui, chùa Keo, chùa Dặm... Số bản vẽ mô tả thiết kế  kiến trúc lên đến ngàn trang... Lên chùa mỗi ngày rằm, mồng một, thắp hương chiêm bái mỗi dịp hành hương... nhưng mấy ai biết giá trị  đặc sắc của từng ngôi chùa. Số người biết tường tận ngày xây cất, ngày sửa sang, tác giả  của những pho tượng cổ hay bức phù điêu gỗ... lại càng ít ỏi.

Kiến trúc sư LÊ THÀNH VINH - viện trưởng Viện Bảo tồn di tích - đã bắt đầu như thế khi được hỏi về nguyên nhân  sâu xa khiến các chuyên gia  của viện “bắt tay” với một công ty  truyền thông  (Alaska Media) để sản xuất loạt phim  tài liệu  dài chưa từng có ở VN về các di sản của chúng ta: chỉ riêng phần mở đầu - phần về những ngôi chùa Việt - đã dài đến 180 tập.

Kiến trúc sư Lê Thành Vinh cho biết: “Những ngôi chùa Việt là một nhánh trong dự án “Bản đồ di tích VN” mà chúng tôi  đang tiến hành. “Bản đồ di tích” sẽ có nhiều tầng theo chiều sâu và có thể dàn trải theo chiều ngang. Cũng cần phải hiểu “bản đồ di tích” không chỉ có nghĩa là căng lên một tấm bản đồ  theo mặt phẳng, mà là rất nhiều tiện ích tích hợp khi nhấp chuột vào một địa danh  kèm theo đó là website, các ấn phẩm, sách ảnh, thậm chí các tập bản vẽ được in ấn rất đẹp để phục vụ người nghiên cứu  chuyên ngành  và những khách du lịch  nước ngoài  có thú vui sưu tập”.

Có ít nhất 1.000 ngôi chùa đã được xếp hạng di tích. Trong ảnh là chùa Thầy, huyện Quốc Oai (Hà Nội) - một trong những kiến trúc độc đáo thu hút nhiều du khách tham quan - Ảnh: T.T.D.* Vậy thưa ông, những ngôi chùa Việt giữ vị trí như thế nào trong dự án “Bản đồ di tích”?

- Giữ vị trí rất quan trọng  nếu không nói là quan trọng  nhất. Chúng ta có 3.000 di tích được xếp hạng, chủ yếu là đình - đền - chùa (các di tích cách mạng  chiếm tỉ lệ ít hơn nhiều). Trong đó có ít nhất 1.000 ngôi chùa được xếp hạng di tích, ngoài ra còn rất nhiều ngôi chùa nhỏ khác chưa được xếp hạng nhưng với các nhà nghiên cứu, nó còn có những giá trị  độc đáo hơn cả những ngôi chùa đã được xếp hạng. Do vậy, đối tượng khảo sát của chúng tôi  lên đến hơn 1.000 ngôi chùa.

Hơn nữa, chùa với người Việt  không chỉ là không giantôn giáo, nơi phục vụ các hoạt động  thờ cúng, tâm linh mà còn là mộtnơi sinh hoạt cộng đồng, là nơi in dấu những thiết chế lâu đời. Các cụvẫn nói “đất vua - chùa làng - phong cảnh bụt” là vì thế. Bắt đầu lậpbản đồ di sản bằng chùa Việt sẽ là một chất xúc tác để lôi kéo sự quantâm của xã hội.

* Vậy những ngôi chùa Việt sẽ làm thế nào để tạođược hiệu ứng riêng với khán giả, khiến người xem  thấy loạt phim  nàykhác với các phim  khoa giáo của VTV2 hay “du lịch qua màn ảnh  nhỏ” củaVTV3?

- Với tư cách cơ quan  tư vấn về chuyên môn, chúng tôiyêu cầu tất cả các phim  về chùa Việt đều phải được quay cảnh thật,không dàn dựng, đặc biệt hạn chế kỹ xảo. Một lợi thế là các chuyên viêncủa chúng tôi  đều có nghiên cứu  riêng về mỗi ngôi chùa, nên mỗi tậpphim phải nêu được cái riêng biệt, duy nhất, độc đáo mà chỉ ngôi chùaấy có. Một pho tam thế ở chùa Mía, một bức tường đất chùa Bổ, một bứcchạm khắc chùa Keo, một hệ thống  tháp đá chùa Phật Tích... cũng có khichỉ nhấn mạnh vào một chi tiết tưởng chừng rất nhỏ: một chiếc mõ gắnliền với nhiều đời sư trụ trì.

Và cũng có khi cần cái nhìn liên tưởng, bao quát: vì sao hệ thống  chùa trên Yên Tử khác hẳn các hệ thống  chùa khác ở VN?

* Thưa ông, còn tại sao lại chọn con số 180 tập phim  trong khi có hàng ngàn ngôi chùa, và vì sao bắt đầu bằng chùa Trấn Quốc?

- Bản thân  cái tên Trấn Quốc đã nói lên ý tưởng củanhững bậc tiền nhân xây chùa và tinh thần “đạo pháp đồng hành cùng dântộc”. Trấn Quốc tọa lạc ở ngay trung tâm  Hà Nội và còn giữ được nhiềunét cổ kính. Còn con số 180 là ý tưởng của nhà đầu tư. Tôi hi vọng saukhi phát sóng những tập phim  đầu tiên (dự kiến tập phim  đầu tiên lênsóng VTV ngày 10-10-2009) nhận được sự hưởng ứng rộng rãi, chúng tôi  cóthể làm tiếp nhiều tập phim  nữa.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Những ngôi chùa Việt: Điểm son trên bản đồ di tích Việt Nam này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Những ngôi chùa Việt: Điểm son trên bản đồ di tích Việt Nam bạn tại đây.