Không được trang bị về tình dục, nhiều bạn trẻ có những hiểu biết lệch lạc về vấn đề này. Ảnh: Xuân Phú

LTS : Trong bài viết dài kỳ khởi đăng từ số báo này, TS. Khuất Thu Hồng, đồng Viện trưởng Viện Nghiên cứu  Phát triển Xã hội, cho biết chị không đặt mục tiêu thuyết giảng về tầm quan trọng  của giáo dục tình dục  hay đánh giá  hiệu quả của nó, mà muốn phân tích  về giáo dục tình dục  ở Việt Nam  thông qua câu chuyện của gần ba trăm người tham gia vào cuộc nghiên cứu  của viện từ năm 2003.

Tác giả cũng sẽ cố gắng  dựng lại những không gian, nơi các vấn đề khác nhau của tình dục  được dạy, được thảo luận, được thể hiện và nhập tâm. Đó là gia đình, nhà trường, bạn bè  và thế giới  ảo mà cụ thể là sách báo, phim  ảnh khiêu dâm và Internet.

Tác giả cũng không có ý định đưa ra những khuyến nghị rằng giáo dục tình dục  phải như thế này hay thế khác mà hy vọng mỗi độc giả sẽ liên tưởng đến cách mà họ đã học hoặc đã dạy về tình dục  và suy ngẫm lại xem những điều mà họ học được hoặc đã dạy có thực sự hiệu quả hay không, họ có muốn được học và muốn dạy theo một cách khác hay không, nếu có, thì cần phải làm gì.

Tiền Phong mong nhận được ý kiến đóng góp của độc giả xung quanh bài viết về một trong những vấn đề nóng bỏng  của giới trẻ  cũng như của toàn xã hội  hiện nay. Thư từ góp ý, xin gửi qua đường bưu điện (Báo Tiền Phong  -15 Hồ Xuân Hương, Hà Nội) hoặc qua địa chỉ chuyenmuc@tienphong.vn

Kỳ I: Giáo dục trong gia đình: Ba không

Trong một xã hội, giáo dục về tình dục  có được đặt ra hay không phụ thuộc vào quan điểm  của xã hội  đó về sự cần thiết của nó đối với thế hệ trẻ. Tuy nhiên, ngay cả khi được coi là cần thiết thì phương pháp và nội dung  giáo dục tình dục  lại phụ thuộc vào việc người lớn nhìn nhận như thế nào về tình dục  nói chung và tình dục  của trẻ em  và vị thành niên nói riêng.

Chừng nào tình dục  còn bị coi là nguy hiểm đối với đạo đức xã hội, là mối đe dọa đối với phẩm hạnh của phụ nữ, là sự mê hoặc khiến đàn ông bỏ bê sự nghiệp  của mình, còn tình dục  của trẻ em  và vị thành niên thì bị phủ nhận hoặc bị coi là vô nghĩa hay lệch lạc, chừng đó giáo dục tình dục  vẫn sẽ chỉ là cách để kiểm soát và đè nén tình dục.

Nếu tình dục  không thể được thảo luận  công khai và cởi mở thì giáo dục tình dục  sẽ là né tránh, phiến diện, đe dọa và áp đặt. Trong trường hợp đó, giáo dục tình dục  sẽ không dựa trên nhu cầu của thế hệ trẻ về kiến thức  và kỹ năng liên quan đến tình dục.

Nỗi lo sợ của người lớn về trách nhiệm của họ (do những ám ảnh về sự nguy hiểm của tình dục) mới là nền tảng của nội dung  giáo dục.

Những điều được dạy và cách dạy cho lớp trẻ chỉ phản ánh mối lo ngại của người lớn về tình dục  của lớp trẻ chứ không phải là những điều lớp trẻ thực sự muốn biết. Lúc đó giáo dục tình dục  sẽ chỉ còn là các bài thuyết giảng về đạo đức hơn là trang bị kiến thức  và kỹ năng để lớp trẻ bước vào đời.

Cách giáo dục tình dục  như vậy sẽ làm các em sợ hãi cảnh giác đối với tình dục, không giúp các em chuẩn bị một tâm thế để chờ đợi và mơ ước về một đời sống tình dục  viên mãn. Nói một cách ngắn gọn hơn, đó là giáo dục tình dục  vì lợi ích của người lớn hơn là vì lớp trẻ.

Ở Việt Nam, cho đến đầu thập kỷ 1990, giáo dục tình dục  chưa bao giờ được đặt ra. Thời kỳ đó, giáo dục tình dục  cho thanh thiếu niên bị coi là không cần thiết bởi một quan niệm đơn giản rằng chúng chưa cần có kiến thức  về tình dục  vì chúng chưa được phép. Tình dục  chỉ được phép xảy ra trong hôn nhân  giữa những người đã trưởng thành.

Mặt khác, tình dục  không cần phải học, đến khi trưởngthành con người  sẽ tự biết vì tình dục  là bản năng tự nhiên. Hơn nữa,sự khắc nghiệt của chiến tranh  trong những thập kỷ 1955-1975 cũng nhưnhững khó khăn của thời kỳ hậu chiến khiến tình dục  trở nên mờ nhạt bêncạnh vấn đề sinh tử và cơm áo hàng ngày.

Giáo dục tình dục  trong phần lớn các gia đình  Việt Nam  còn được xem là cấm kỵ

Sự thắng thế của những lo ngại về sức khỏe

Những thay đổi về kinh tế  và xã hội  từ khi đổi mới đãdẫn đến những thay đổi trong tình dục. Quan hệ tình dục  trước hôn nhânvà, đi kèm với nó, là vấn đề nạo phá thai của vị thành niên. Tiếp đó làsự bùng nổ của dịch HIV/AIDS buộc các thiết chế có trách nhiệm phải cânnhắc về giáo dục tình dục.

Những băn khoăn về đạo đức vẫn còn nhưng những lo ngạivề sức khỏe  đã thắng thế. Giáo dục tình dục  bắt đầu manh nha dưới hìnhthức giáo dục sức khỏe  gia đình  hay kỹ năng sống. Tuy nhiên, các chươngtrình đó mới chỉ là thử nghiệm  và chưa chứng tỏ được hiệu quả củachúng.

Hoàng Bá Thịnh, chuyên gia  nghiên cứu  về gia đình  vàgiới, nhận xét, dù xã hội  tỏ ra bức xúc trước các vấn đề sức khỏe  sinhsản của nữ vị thành niên như quan hệ tình dục  trước hôn nhân, kết hônvà sinh con sớm, việc giáo dục cho nữ vị thành niên về các vấn đề giớitính và quan hệ nam nữ vẫn không được chú ý.

Mặt khác, các chương trình  đó vẫn hầu như chỉ đóngkhung tình dục  trong địa hạt sức khỏe  cứ như là, ngoài các vấn đề sứckhỏe, tình dục  chẳng còn gì đáng nói nữa.

Không biết, không nên, không được

Con người học về cách ứng xử và thể hiện cảm xúc vềtình dục trên cơ sở các quan niệm xã hội  được thẩm thấu trước tiên vàomôi trường gia đình. Vì thế cách ứng xử và dạy dỗ của cha mẹ rất quantrọng trong việc hình thành thái độ  và nhận thức của mỗi chúng ta vềthế giới nói chung và về tình dục  nói riêng.

* “Bố mẹ em thì khó tính lắm.Thỉnh thoảng em có gì khó thì hỏi 1088. Có gì thắc mắc thì em thườnghỏi 1088, dễ tâm sự. Hỏi ở nhà thường nhận câu “không biết”. Thôngthường, tầm tuổi học sinh  thì em cũng không thắc mắc nhiều. Thường,chuyện tình cảm thôi, em hỏi bạn bè. Còn 1088, em hỏi về chuyện tìnhcảm nam nữ”, Thế Hoàng, nam, 20 tuổi, sinh viên, Hà Nội.

* “Ví dụ như chuyện tình yêu  thìlâu lâu em hỏi mẹ chút chút thôi thì mẹ nói con nít mà hỏi gì chuyệnngười lớn”, Tâm, nữ, 15 tuổi, học sinh, TPHCM.

Nhìn chung, giáo dục trẻ em  và vị thành niên trong giađình phụ thuộc vào mối quan hệ  giữa người lớn với trẻ em  và vị thànhniên. Nếu đó là quan hệ bình đẳng, tôn trọng và thân thiết thì giáo dụcnói chung và giáo dục về tình dục  nói riêng sẽ là sự chia sẻ  quan điểmvà kinh nghiệm  một cách thẳng thắn và cởi mở.

Ngược lại nếu các thành viên  phải tuân theo một tôn tytrật tự cứng nhắc thì giáo dục sẽ là ra lệnh, áp đặt, phê phán hay đànáp hoặc né tránh.

Ở Việt Nam  những gia đình  tuân theo khuôn mẫu ứng xửnho giáo thường được coi là mẫu mực và được ca ngợi là nhà gia giáo.Trong các gia đình  như vậy, tôn ty trật tự được đề cao, giáo dục thườngdựa trên các tín điều nho giáo về đạo đức như tam cương, ngũ thường vàtam tòng, tứ đức.

Giờ đây, kiểu gia đình  như vậy không còn nhiều nhưngquan hệ theo kiểu tôn ty trật tự vẫn được duy trì trong nhiều gia đìnhViệt Nam. Ở đó các vấn đề nhạy cảm như tình dục  hoàn toàn bị lảngtránh.

Hầu hết những người tham gia cuộc nghiên cứu  này đềukhông đánh giá  cao vai trò của gia đình  trong giáo dục về tình dục  đốivới họ. Cách ứng xử thường gặp hơn cả của các bậc phụ huynh là nétránh. Không có sự khác biệt  trong quan điểm  của các bậc phụ huynh củacả bốn thế hệ.

Trả lời câu hỏi  cha mẹ đã nói gì với họ về những thayđổi cơ thể khi họ ở trong độ tuổi dậy thì, rất ít người cho biết cha mẹchủ động trao đổi với họ về những vấn đề đó. Hầu hết đều giữ im lặng,lảng tránh hoặc trì hoãn, thậm chí, từ chối giải đáp những thắc mắc củacon cái.

(Còn nữa)

Bạn có ý kiến gì về bài viết Giáo dục tình dục cho lớp trẻ: Trách nhiệm thuộc về ai? này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Giáo dục tình dục cho lớp trẻ: Trách nhiệm thuộc về ai? bạn tại đây.