- Đã có những thành quả đầu tiên từ phiên tòa lương tri dành cho nạn nhân  chất độc da cam VN (tổ chức ở Paris, Pháp hồi tháng 5-2009). Đó là việc Chính phủ  VN đồng ý về nguyên tắc thành lập Ủy ban  Da cam như đề nghị từ phiên tòa. Và quan trọng  hơn là ngày càng nhiều người đứng về lẽ phải, tham gia tích cực các hoạt động  hỗ trợ nạn nhân  chất độc da cam VN.

* Thưa ông, dù có những kết quả bước đầu từ phiên tòa lương tri, nhưng trong cuộc đấu tranh chính thức thì Tòa án  tối cao Hoa Kỳ  đã bác đơn kiện của nạn nhân  VN. Có phải vụ kiện  đang gặp những khó khăn không giải quyết được?

- Tòa án  tối cao Mỹ không chấp nhận vụ kiện, nhưng vụ kiện  chưa chấm dứt. Những vụ việc khác có khi lên đến tòa án tối cao là hết. Nhưng với vụ việc này, nạn nhân  chất độc da cam có thể khởi kiện tại khu vực  khác (lần kiện đầu tiên, nạn nhân  VN kiện tại khu vực  New York, Mỹ). Các luật sư  người Mỹ  đang tính toán cho việc này. Có thể tất cả sẽ được tiến hành lại từ đầu, với đơn kiện mới, nạn nhân  mới, bị đơn mới… Cũng có thể nạn nhân  VN sẽ khởi kiện ở một nước thứ ba  mà luật pháp của họ cho phép kiện người nước ngoài  vi phạm luật  pháp quốc tế. Đó là những phương án, mặc dù chúng tôi  chưa khẳng định sẽ thực hiện phương án nào. Nhưng có điều chắc chắn vụ kiện  còn tiếp tục.

Các bạn trẻ TP.HCM xếp ngôi sao  may mắn và ký tên ủng hộ  nạn nhân  chất độc da cam VN chiều 8-8 tại Nhà văn hóa  Thanh niên  -Ảnh: T.T.D.

* Năm năm theo đuổi vụ kiện, nay phải trở lại những bước đi đầu tiên, ông nghĩ nạn nhân  VN có được chút kết quả nào từ nỗ lực của năm năm qua?

- Tôi rất cảm kích trước sự hỗ trợ của nhiều người VN và nước ngoài  với nạn nhân  chất độc da cam VN. Những người nước ngoài  tham gia hỗ trợ trong vụ kiện  này hiểu chiến tranh  một cách sâu sắc. Ví dụ những nạn nhân  ở Hàn Quốc, trước đây là những người lính ở phía bên kia chiến tuyến, nhưng nay họ đang gặp phải những vấn đề hậu chiến giống hệt cựu binh VN. Trước đây họ bị dối trá về tác hại của chất độc, họ đã dùng chất độc xoa lên da nhằm chống lại côn trùng như muỗi, vắt, nay họ bị bệnh về da rất nhiều.

Các bạn trẻ chơi đùa sau giấc nghỉ trưa tại làng Hữu Nghị - nơi đang chăm sóc, nuôi dưỡng nạn nhân  và con em nạn nhân  chất độc màu da cam - Ảnh: VIỆT DŨNG

Vụ kiện đang ở giai đoạn rất khó khăn, nhưng số luậtsư tham gia lại tăng lên so với khi chúng ta bắt đầu khởi kiện năm2004. Trong năm năm qua, các luật sư  hoàn toàn không có thù lao, phảilàm việc vất vả nhưng họ giữ vững lập trường vì họ có niềm tin  vào lẽphải. Trong số những người mới tham gia ủng hộ  vụ kiện  của nạn nhânchất độc da cam VN, có những nhân vật  rất nổi tiếng như GS Cohn, chủtịch Hội Luật gia Mỹ. Bà đã ngồi ghế thẩm phán trong phiên tòa lươngtri ở Paris  vừa rồi. Điều này chứng tỏ công lý với nạn nhân  chất độc dacam VN là rõ ràng, và những người làm việc  vì lẽ phải đã đứng lên đểủng hộ lẽ phải.

Ủyban Da cam sẽ có bốn nhiệm vụ lớn: xác định số tiền mà các công ty  hóachất Mỹ phải đền bù cho nạn nhân, gia đình  nạn nhân  và tẩy độc môitrường; xác định chi phí y tế điều trị cho các nạn nhân; nghiên cứu  xácđịnh các điểm nóng da cam và kế hoạch  tẩy độc; tính toán chi phí khắcphục hậu quả mà phía VN đã phải chi trả và yêu cầu bị đơn bồi thường.Nghị quyết về việc ủng hộ  giải pháp giải quyết vấn đề da cam ở VN củatòa án lương tri đã được gửi đến Tổng thống  Mỹ Barack  Obama, Tổng thưký Liên Hiệp Quốc Ban Ki  Moon, chủ tịch  Hội đồng hòa bình  thế giới, Chủtịch nước VN Nguyễn Minh Triết.

Tấtnhiên việc này không dễ dàng nhưng chúng ta đã làm được điều khiếnngười dân toàn thế giới  hiểu được hậu quả của chiến tranh  hóa học ở VNvà trách nhiệm của nước Mỹ.

- Những cuộc vận động vì công lý của chúng ta khắp thếgiới đã khiến Hạ viện Mỹ mở hai phiên điều trần về vấn đề da cam ở VNtháng 6-2008 và tháng 6-2009. Chúng tôi  đang tiếp tục đẩy mạnh vận độngtại Hạ viện và Thượng viện Mỹ, nhằm tạo ra những đạo luật hỗ trợ nạnnhân. Đã có những nghị sĩ Mỹ có tiếng nói ủng hộ  việc này. Việc vậnđộng cho vụ kiện  ngoài phiên tòa cũng đang được đẩy mạnh, với rất nhiềutổ chức như “Cứu trợ và trách nhiệm”, “Cựu chiến binh Mỹ vì hòa bình”.

Trước đây chỉ có một số người là cựu chiến binh thamgia ủng hộ  nạn nhân, nhưng nay có nhiều Việt kiều đồng hành trong cuộcđấu tranh vì công lý. Nhiều người gốc Việt trước tham gia chiến tranh,nay bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam cũng không được trợ cấp, trong khiphía Mỹ đã dành 1,52 tỉ USD/năm để trợ cấp cho cựu binh người Mỹ. Ởnhững vùng chưa có phong trào ủng hộ  nạn nhân  như vùng Nam Mỹ  cũng đangđẩy mạnh những hoạt động  vận động ủng hộ  nạn nhân  VN.

* Có một vấn đề là các hoạt động  tại VN dườngnhư đang được tiến hành rất chậm, trong khi sức khỏe  của các nạn nhânngày càng yếu,  họ sẽ không thể chờ đợi được nếu cuộc đấu tranh quá dài?

- Giúp đỡ, chăm sóc nạn nhân  vẫn là trách nhiệm củaNhà nước ta, nhân dân ta, chứ không phải ta chờ kết quả vụ kiện  màkhông chăm sóc họ. Nhà nước  đã dành chừng 800 tỉ đồng/năm để trợ cấpcho nạn nhân. Nhưng việc đi đòi công lý vẫn phải kiên quyết. Bằng hìnhthức vụ kiện, có khi phía Mỹ chưa chấp nhận, nhưng khi còn tại vị, tổngthống Mỹ G. Bush  đã dành ngân sách 3 triệu USD  cho tẩy độc môi trườngvà hỗ trợ nạn nhân, nay Tổng thống  B. Obama  dành thêm 3 triệu USD  nữa.

Các công ty, tổ chức phi chính phủ  cũng đang có nhữnghoạt động thực thi công lý và trách nhiệm của nước Mỹ. Còn về phía VN,mới có khoảng 27-30% nạn nhân  chất độc da cam được trợ cấp thườngxuyên,  việc xây dựng  tiêu chí để xác định nạn nhân  và các hoạt độngkhác đều đang trong quá trình vận động, xây dựng, nhưng tôi tin Chínhphủ sẽ làm kiên quyết để có tiêu chí cho nạn nhân.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Tiếp tục hành trình đòi công lý này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Tiếp tục hành trình đòi công lý bạn tại đây.